home / leiderschapsontwikkeling / past een leidinggevende functie bij mij / hoe word ik leidinggevende of manager

Leidinggevende of manager worden: wat is ervoor nodig?

Wat is ervoor nodig om leidinggevende of manager te worden? Welke kennis, vaardigheden en kwaliteiten heb je nodig en moet je daarvoor een opleiding, training of cursus volgen? Deze pagina valt onder het thema past een leidinggevende functie bij mij?. Want voordat je onderzoekt hoe je leidinggevende kunt worden, zijn er eigenlijk twee belangrijkere vragen: wil je het werkelijk en past leidinggeven bij jou?

Waarom wil je leidinggevende worden?

Sta eens stil bij wat je aantrekkelijk vindt aan de functie. Vind je het interessant om medewerkers aan te sturen, moeilijke beslissingen te nemen, verantwoordelijkheid te dragen en anderen aan te spreken wanneer dat nodig is? Of trekt vooral de titel of de stap omhoog in de organisatie je aan? Een leidinggevende functie betekent namelijk dat jouw aandacht verschuift. Je bent niet meer alleen verantwoordelijk voor jouw eigen werk, maar ook voor het functioneren, de ontwikkeling en de resultaten van anderen.

Dat betekent ook dat je soms dingen moet doen die minder aantrekkelijk zijn. Je voert lastige gesprekken, stelt grenzen, maakt keuzes waar niet iedereen blij mee is en vertegenwoordigt soms een organisatiebelang dat botst met wat een medewerker wil. Wie vooral leidinggevende wil worden vanwege status of prestige kan daar behoorlijk op afknappen.

Daarna komt de geschiktheidsvraag

Na willen komt kunnen aan de orde. Ben je geschikt als leidinggevende en beschik je over kwaliteiten die in een managementfunctie nodig zijn? Die vraag is belangrijk, want een leidinggevende heeft invloed op veel meer dan alleen zijn eigen werk. Ik druk het weleens zo uit: wanneer een medewerker niet functioneert, hebben we een probleem. Functioneert de leidinggevende niet, dan hebben we een probleem vermenigvuldigd met het aantal medewerkers dat door deze leidinggevende wordt aangestuurd.

Geschiktheid betekent overigens niet dat je vanaf dag één alles al moet kunnen. Iedere beginnende leidinggevende heeft dingen te leren. Het gaat om de combinatie van natuurlijke kwaliteiten, ontwikkelbaarheid, zelfinzicht en de bereidheid om nieuwe vaardigheden te leren.

Welke kwaliteiten heb je nodig als leidinggevende?

Er bestaat geen perfecte standaardleidinggevende en iedere functie vraagt weer iets anders. Toch zijn er kwaliteiten die in veel leidinggevende rollen belangrijk zijn. Denk aan duidelijk kunnen communiceren, verantwoordelijkheid durven nemen, besluiten nemen, luisteren, grenzen stellen en medewerkers kunnen aanspreken. Ook moet je voldoende afstand kunnen nemen om niet ieder probleem zelf op te lossen.

Belangrijk is daarom dat je weet waar jouw natuurlijke kracht ligt en waar jouw valkuilen zitten. De ene persoon heeft van nature veel overtuigingskracht maar moet leren luisteren. Een ander is juist sterk in relaties maar moet steviger leren besluiten. Weer een ander is uitstekend in planning en organisatie, maar moet leren om meer verantwoordelijkheid bij medewerkers te laten.

Leiderschapskwaliteiten en leiderschapsvaardigheden zijn niet hetzelfde

Ik maak onderscheid tussen eigenschappen en vaardigheden. Vaardigheden kun je trainen en oefenen. Denk aan feedback geven, delegeren, vergaderingen leiden, gesprekken voeren of doelen formuleren. Persoonlijke eigenschappen kun je eveneens ontwikkelen, maar je leert ze niet op dezelfde manier aan als een techniek. Daarom is zelfkennis zo belangrijk. Meer over dat onderscheid lees je bij managementvaardigheden en karaktereigenschappen.

Een eerste vereiste voor iedere leidinggevende is wat mij betreft dat je jezelf de spiegel kunt voorhouden. Je kent niet alleen jouw sterke kanten, maar bent ook bereid jouw minder sterke kanten onder ogen te zien. Pas wanneer je weet wat je in huis hebt en wat de functie van je vraagt, kun je bepalen wat er nog ontwikkeld moet worden.

Welke vaardigheden moet je als beginnend leidinggevende leren?

Welke vaardigheden je precies nodig hebt, hangt af van de functie en jouw huidige niveau. Toch zijn er een aantal onderwerpen waar veel startende leidinggevenden mee te maken krijgen. Je moet bijvoorbeeld leren om duidelijk verwachtingen uit te spreken, medewerkers feedback te geven, werk te delegeren, grenzen te stellen en om te gaan met weerstand. Ook moet je leren schakelen tussen betrokken zijn en voldoende afstand houden.

• Verwachtingen en doelen duidelijk maken.
• Feedback geven en ontvangen.
• Medewerkers aanspreken op gedrag en resultaat.
• Taken en verantwoordelijkheden delegeren.
• Besluiten nemen en daarvoor verantwoordelijkheid dragen.
• Omgaan met weerstand en verschillen tussen medewerkers.
• Prioriteiten stellen en overzicht houden.
• Luisteren zonder ieder probleem over te nemen.

Heb je een opleiding nodig om manager te worden?

Er is niet één opleiding die bepaalt of je leidinggevende kunt worden. Wat nodig is, hangt af van de functie, de organisatie, jouw achtergrond en wat je al kunt. In de ene organisatie wordt een bepaald opleidingsniveau gevraagd, terwijl elders vooral wordt gekeken naar ervaring, kwaliteiten en ontwikkelpotentieel. Een opleiding kan kennis bieden, maar maakt je nog niet automatisch tot een goede leidinggevende.

Hetzelfde geldt voor een managementtraining of cursus. Een cursus kan heel waardevol zijn wanneer duidelijk is wat jij moet ontwikkelen, maar lukraak trainingen volgen heeft weinig zin. Eerst moet helder zijn waar jouw kwaliteiten liggen, welke functie je ambieert en welke vaardigheden daarbij nog onvoldoende ontwikkeld zijn. Daarna kun je bepalen welke opleiding, training of coaching werkelijk iets toevoegt.

Wat voor type leidinggevende ben jij?

Stel dat het antwoord ja is op de vraag of een leidinggevende functie bij jou past. Dan volgt de vraag: wat voor type manager of leidinggevende ben jij? Ben je praktisch en operationeel ingesteld, werk je graag met mensen en relaties, ben je sterk resultaatgericht of kijk je juist gemakkelijk strategisch naar de langere termijn? Die natuurlijke voorkeuren zeggen iets over functies waarin je mogelijk gemakkelijker tot je recht komt.

Ook de omgeving speelt een rol. Misschien past een middenkaderfunctie goed bij je omdat je graag dicht bij de dagelijkse praktijk staat. Misschien voel je je juist thuis in een bredere managementrol waarin strategie en organisatieontwikkeling belangrijker zijn. De vraag is dus niet alleen of jij leidinggevende kunt worden, maar ook welke leidinggevende rol bij jou past.

De stap van medewerker naar leidinggevende

Veel leidinggevenden groeien door vanuit een vakinhoudelijke functie. Dat kan uitstekend gaan, maar het betekent wel dat jouw rol verandert. Je was misschien degene die problemen zelf oploste of door collega's om advies werd gevraagd. Als leidinggevende moet je juist leren dat niet alles meer via jou hoeft te lopen. Je taak wordt steeds meer om ervoor te zorgen dat anderen hun verantwoordelijkheid kunnen nemen.

Wie vanuit het eigen team doorgroeit, krijgt bovendien te maken met een veranderde verhouding met voormalige collega's. Meer over die overgang lees je bij doorgroeien naar een leidinggevende functie.

Hoe word je leidinggevende of manager?

Wanneer jouw motivatie, geschiktheid en ontwikkelpunten helder zijn, wordt de praktische weg ernaartoe een stuk duidelijker. Misschien kun je binnen jouw huidige organisatie doorgroeien en eerst ervaring opdoen met projectleiding of coördinerende taken. Misschien heb je een managementopleiding nodig of juist een praktische training. Soms is individuele coaching passender omdat jouw ontwikkelvraag heel specifiek is.

De route hoeft dus niet voor iedereen hetzelfde te zijn. Begin niet met de vraag welke cursus je moet volgen, maar met de vraag wat jij nodig hebt om de functie goed te kunnen vervullen. Vanuit die analyse kun je veel gerichter kiezen voor ervaring, begeleiding, training of opleiding.

Een opleiding alleen maakt je nog geen leidinggevende

Je kunt veel theorie over leiderschap kennen en toch moeite hebben om een medewerker aan te spreken wanneer dat in de praktijk nodig is. Andersom zijn er mensen zonder uitgebreide managementopleiding die van nature al over sterke leidinggevende kwaliteiten beschikken. Kennis is belangrijk, maar leidinggeven wordt uiteindelijk zichtbaar in jouw gedrag.

Daarom leer je leidinggeven ook door te doen, te reflecteren en feedback te krijgen. Je moet situaties meemaken waarin belangen botsen, een medewerker weerstand biedt of jouw eerste aanpak niet werkt. Juist daar ontwikkel je jouw eigen manier van leidinggeven.

Wat is een goede eerste stap?

Mijn advies is om te beginnen met onderzoek. Waarom wil je leidinggevende worden? Waar liggen jouw kwaliteiten? Welke valkuilen herken je? Wat vraagt de functie die je op het oog hebt en waar zit het verschil tussen wat je al kunt en wat je nog moet ontwikkelen? Pas daarna zou ik een ontwikkelplan maken.

Zo voorkom je dat je een algemene managementcursus volgt terwijl jouw belangrijkste leerpunt bijvoorbeeld grenzen stellen of delegeren is. Je voorkomt ook dat je jarenlang probeert door te groeien naar een functie die uiteindelijk helemaal niet bij jouw natuurlijke kwaliteiten past.

Veelgestelde vragen over leidinggevende of manager worden

Hieronder beantwoorden we vijf veelgestelde vragen over de stap naar een leidinggevende functie en wat je nodig hebt aan motivatie, kwaliteiten, vaardigheden en ontwikkeling.

Wat heb je nodig om leidinggevende te worden?

Je hebt een combinatie nodig van motivatie, passende persoonlijke kwaliteiten en vaardigheden die je kunt ontwikkelen. Denk aan communiceren, besluiten nemen, verantwoordelijkheid dragen, delegeren en medewerkers aanspreken. Welke combinatie nodig is, hangt af van de functie en de organisatie.

Heb je een opleiding nodig om manager te worden?

Niet voor iedere managementfunctie geldt dezelfde opleidingseis. Dat verschilt per organisatie en functie. Een opleiding of training kan waardevol zijn, maar is vooral effectief wanneer duidelijk is welke kennis en vaardigheden jij nog moet ontwikkelen.

Kan iedereen leren leidinggeven?

Veel leidinggevende vaardigheden zijn te leren en te oefenen. Tegelijk spelen persoonlijke eigenschappen en natuurlijke voorkeuren een rol. Niet iedere leidinggevende functie past daarom even goed bij iedere persoon.

Hoe weet je of leidinggeven bij je past?

Kijk naar jouw motivatie, kwaliteiten en gedrag. Vind je het interessant om verantwoordelijkheid te dragen voor anderen, besluiten te nemen en medewerkers aan te sturen? Onderzoek daarnaast hoe je omgaat met feedback, weerstand, grenzen, verantwoordelijkheid en verschillende belangen.

Wat is de beste eerste stap als je manager wilt worden?

Begin met zelfonderzoek. Bepaal waarom je leidinggevende wilt worden, welke kwaliteiten je al hebt en wat je nog moet ontwikkelen. Pas daarna kun je gericht kiezen voor ervaring, een opleiding, training of coaching.