home / persoonlijke ontwikkeling / stress / aanklager

Aanklager: anderen beschuldigen en veroordelen

Binnen het thema stress en persoonlijke stresspatronen gaat dit artikel over de rol van aanklager. De aanklager beschuldigt, corrigeert, oordeelt, wijst de ander terecht, zegt de ander goed de wacht aan en is dwingend, kritisch, afwijzend of beschuldigend. Misschien is jouw boosheid terecht en is jou werkelijk iets aangedaan. Het patroon wordt belastend wanneer je blijft hangen in beschuldigen en veroordelen en daardoor niet meer toekomt aan jouw eigen pijn, behoeften en mogelijkheden.

Hoe herken je veroordelen en beschuldigen?

De situatie die is ontstaan, ligt aan de ander. Zo kun je het voelen. Misschien heb je zelfs wel gelijk. In jouw correctie of veroordeling kunnen gedachten voorkomen als:

• Hadden ze dit maar gedaan of nagelaten.
• Waarom heeft die ander het niet gezien?
• Waarom heeft de ander zo gehandeld?
• Hoe konden ze het ooit zover laten komen?
• Zij hebben het fout gedaan.
• Zij zijn verantwoordelijk voor wat mij is overkomen.

Je kunt jezelf ook voortdurend afzetten tegen anderen, regels of maatregelen. Je aandacht gaat dan vooral uit naar alles waar je tegen bent. 

Een ander patroon is dat je je blijft concentreren op onrecht en alles wat niet klopt. Je ziet steeds wat anderen verkeerd doen, maar komt nauwelijks toe aan jouw eigen gevoelens en behoeften.

Kun je jezelf ook beschuldigen?

Je kunt niet alleen anderen beschuldigen. Je kunt ook jezelf veroordelen wanneer je vol zelfverwijt en beschuldigende gedachten zit. Gedachten die daarbij kunnen voorkomen zijn:

• Had ik het maar nooit zover laten komen.
• Had ik maar anders gehandeld.
• Had ik dat maar nooit gezegd.
• Had ik die persoon maar niet in vertrouwen genomen.
• Wat ben ik stom bezig geweest.

Zelfbeschuldiging lijkt misschien het tegenovergestelde van de ander beschuldigen, maar de beweging is vergelijkbaar. Je blijft zoeken naar een schuldige en komt niet toe aan wat je voelt, nodig hebt of kunt veranderen.

Welke rol heeft de aanklager in de dramadriehoek?

Ken je de rol van de aanklager binnen de dramadriehoek? Daar speelt de aanklager een grote rol. De ander beschuldigen is een natuurlijke reactie op stress of bij negatieve veranderingen. Dus vooropgesteld: niet gek dat je zo reageert! Maar wanneer je erin blijft hangen, brengt het je geen steek verder. Sterker nog: het veroordelen komt van de afdeling pijnbestrijding. Je bent niet met jouw pijn bezig, maar je bent steeds bezig met wat een ander verkeerd doet, heeft nagelaten of jou heeft aangedaan. Je blijft hangen in harde veroordelingen, correcties en terechtwijzingen, omdat je jezelf mogelijk afleidt van de diepe wond die vanbinnen schuilt. In de dramadriehoek wisselen mensen bovendien soms van rol. De aanklager kan zich later slachtoffer voelen, terwijl iemand die zich slachtoffer voelde vervolgens zelf gaat beschuldigen. Daardoor blijft het patroon bestaan en ontstaat er geen werkelijk gesprek over verantwoordelijkheid, behoeften en oplossingen.

Welke pijngevoelens liggen onder het aanklagen?

Wat erachter zit, zijn vaak negatieve gevoelens. Negatieve gevoelens kunnen ontstaan bij ingrijpende of ongewenste veranderingen. Dat is op zichzelf een volstrekt logische reactie. Je voelde je bedreigd in jouw behoeften. Dat kan op verschillende manieren gebeuren:

• Je voelt je aan de kant gezet.
• Je krijgt niet de waardering die jou toekomt.
• Je voelt je belazerd.
• Je voelt je in jouw eer aangetast.
• Je hebt het gevoel dat ze jou in de kou hebben laten staan.
• Je voelt je afgewezen.
• Je bent teleurgesteld en gedesillusioneerd.

Maar daarover praat je niet. Je praat alleen maar over die ander die iets deed of naliet, die iets zei of iets had moeten zeggen. Je praat over van alles en nog wat, maar niet over jouw werkelijke pijn. Daarom werkt het niet. Je verandert de ander immers niet. Je kunt alleen jezelf veranderen en dat is al een hele klus. Hoe begrijpelijk en logisch jouw reacties ook zijn, langdurig beschuldigen gaat je niet verder helpen. Net zo min als jezelf blijven beschuldigen of jezelf uitsluitend slachtoffer voelen en in de slachtofferrol blijven.

Hoe doorbreek je de rol van aanklager?

Het leerdoel dat hieraan ten grondslag ligt, is vooral bewustwording. Je ontdekt dat een andere houding nodig is om de stress in jouw situatie te verminderen. Doorbreken begint niet met het ontkennen van wat de ander heeft gedaan. Het begint met het verplaatsen van jouw aandacht van alleen de schuldvraag naar jouw eigen gevoelens, behoeften, grenzen en mogelijkheden. Je kunt jezelf bijvoorbeeld afvragen:

• Wat is mij werkelijk aangedaan?
• Welke grens is overschreden?
• Welke emotie voel ik onder mijn boosheid?
• Wat heb ik nu nodig?
• Welke verantwoordelijkheid ligt bij de ander?
• Welke verantwoordelijkheid kan ik zelf nemen?
• Wat kan ik beïnvloeden en wat niet?
• Welke stap helpt mij werkelijk verder?

Een andere houding betekent niet dat je de ander vrijpleit of onrecht goedkeurt. Het betekent dat je voorkomt dat jouw leven volledig wordt beheerst door wat iemand anders heeft gedaan. Je leert jouw boosheid te gebruiken om grenzen te herkennen en keuzes te maken, in plaats van vast te blijven zitten in correcties, verwijten en veroordelingen.

Veelgestelde vragen over de rol van aanklager

Hieronder lees je antwoorden op veelgestelde vragen over beschuldigen, veroordelen en de rol van aanklager.

Is iemand beschuldigen altijd verkeerd?

Nee. Wanneer iemand jouw grens heeft overschreden of schade heeft veroorzaakt, mag je dat benoemen. Het wordt belastend wanneer je langdurig in de beschuldiging blijft hangen en geen ruimte meer hebt voor jouw eigen herstel.

Wat is het verschil tussen iemand verantwoordelijk stellen en aanklagen?

Iemand verantwoordelijk stellen is gericht op duidelijkheid, grenzen en mogelijke oplossingen. Aanklagen wordt een patroon wanneer je blijft corrigeren en veroordelen zonder dat het je verder helpt.

Waarom blijf je soms anderen de schuld geven?

De schuld bij de ander leggen kan tijdelijk afstand geven tot jouw eigen pijn, kwetsbaarheid of machteloosheid. Je hoeft dan minder stil te staan bij wat de situatie werkelijk met jou doet.

Kan de aanklager ook zichzelf beschuldigen?

Ja. Zelfverwijt is een vorm van innerlijk aanklagen. Je blijft jezelf corrigeren en veroordelen vanwege wat je hebt gedaan, nagelaten of niet hebt voorzien.

Hoe stap je uit de dramadriehoek?

Je onderzoekt jouw eigen gevoelens, behoeften, grenzen en verantwoordelijkheid. Je communiceert helder zonder te beschuldigen en richt jouw aandacht op keuzes en oplossingen waarop je zelf invloed hebt.