home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / behoeften / invloed behoefte

Behoefte aan invloed en zelfsturing

Invloed en zelfsturing zijn menselijke behoeften. Je wilt tot op zekere hoogte regie kunnen voeren over jouw leven, jouw werk en de manier waarop je jouw taken uitvoert. Je wilt niet dat alles voor jou wordt bepaald, maar ervaren dat jouw keuzes, ideeën en handelen werkelijk verschil maken. Dit artikel schreef ik in de serie over behoefte aan vrijheid en onafhankelijkheid. Zelfsturing betekent dat je binnen bepaalde kaders zelf richting kunt geven. Invloed betekent dat jouw stem, visie of bijdrage effect heeft op wat er gebeurt. Specifiek behandel ik wat invloed en zelfsturing betekenen, waarom deze behoefte begrensd is, wat er gebeurt wanneer je te weinig invloed ervaart en wanneer de behoefte doorslaat in controle of macht.

Waarom heb je behoefte aan invloed?

Je wilt geen passieve uitvoerder zijn van alles wat anderen voor jou besluiten. Je wilt invloed hebben op zaken die jouw leven, werk en dagelijks functioneren raken. Invloed versterkt jouw betrokkenheid. Wanneer je mag meedenken en werkelijk iets kunt bijdragen, voel je je eerder verantwoordelijk voor een besluit en voor het uiteindelijke resultaat. Mensen voelen zich eerder verantwoordelijk voor besluiten en resultaten wanneer zij werkelijk betrokken zijn geweest. Daarom hangen invloed, betrokkenheid en verantwoordelijkheid nauw met elkaar samen.

Je wilt bovendien ervaren dat wat je doet betekenis heeft. Wanneer jouw ideeën, inzet of keuzes nooit effect hebben, kan het gevoel ontstaan dat jouw bijdrage er niet toe doet.

Hoeveel invloed heb je werkelijk?

Ik zeg bewust dat je tot op zekere hoogte behoefte hebt aan invloed. Jouw invloed is altijd begrensd. Je kunt niet alles sturen, bepalen of voorkomen. Andere mensen hebben ook belangen, behoeften en verantwoordelijkheden. Binnen een organisatie zijn er doelen, afspraken, wetten, budgetten en bevoegdheden. In jouw persoonlijke leven krijg je te maken met omstandigheden waar je niet om hebt gevraagd en die je niet volledig kunt veranderen. Gezonde zelfsturing begint daarom met herkennen:

• Wat jouw verantwoordelijkheid is.
• Waarop je rechtstreeks invloed hebt.
• Wat je misschien kunt beïnvloeden.
• Wat buiten jouw bereik ligt.
• Wat je uiteindelijk moet accepteren.

Daarbij kan de cirkel van invloed behulpzaam zijn. Die helpt je om jouw aandacht te richten op wat je werkelijk kunt doen, in plaats van al jouw energie te besteden aan zaken waarover je geen zeggenschap hebt. Je hebt behoefte aan voldoende invloed om verantwoordelijkheid te kunnen nemen, maar niet aan volledige controle over alles en iedereen.

Wat is het verschil tussen invloed, macht en controle?

Invloed, macht en controle worden nogal eens door elkaar gehaald. Toch betekenen ze niet hetzelfde.

• Invloed betekent dat jouw woorden, gedrag of bijdrage effect hebben.
• Macht betekent dat je middelen, positie of bevoegdheden hebt om iets af te dwingen.
• Controle betekent dat je probeert situaties, uitkomsten of mensen te beheersen.
• Zelfsturing betekent dat je leidinggeeft aan jouw eigen keuzes en verantwoordelijkheid.

Je kunt veel invloed hebben zonder formele macht. Een deskundige medewerker kan bijvoorbeeld veel invloed hebben omdat anderen diens ervaring en oordeel serieus nemen. Andersom kun je een formele machtspositie hebben en toch weinig werkelijke invloed. Mensen volgen jouw besluit dan misschien omdat het moet, maar niet omdat zij zich betrokken of overtuigd voelen. Gezonde invloed laat ook ruimte voor de invloed en zelfsturing van een ander. Je probeert niet alles naar jouw hand te zetten, maar brengt jouw visie in en accepteert dat anderen ook iets te zeggen hebben.

Wat gebeurt er wanneer je te weinig invloed ervaart?

Wanneer jouw behoefte aan invloed en zelfsturing wordt genegeerd, kan dat gevoelens oproepen van onmacht, machteloosheid, frustratie en irritatie. Je ervaart dat anderen steeds voor jou bepalen wat je moet doen en hoe je dat moet doen. In jouw persoonlijke leven kun je het gevoel krijgen dat je de regie verliest. Je geeft het heft uit handen, wacht steeds af wat anderen beslissen of raakt ervan overtuigd dat jouw keuzes toch geen verschil maken. Op het werk kan te weinig invloed leiden tot:

• Minder betrokkenheid.
• Minder initiatief.
• Passiviteit en afwachten.
• Minder verantwoordelijkheid nemen.
• Afhaken of alleen nog uitvoeren wat wordt opgedragen.
• Frustratie over besluiten van bovenaf.
• Het gevoel niet serieus genomen te worden.
• Verlies van eigenaarschap.

Wanneer medewerkers nooit mogen meedenken, kan niet tegelijk van hen worden verwacht dat zij zich volledig verantwoordelijk voelen voor ieder besluit. Wil je betrokken medewerkers? Betrek ze er dan bij.

Wanneer verandert zelfsturing in controledrang?

De behoefte aan zelfsturing kan doorslaan. Je wilt dan niet alleen leidinggeven aan jouw eigen keuzes, maar ook bepalen hoe anderen moeten handelen en hoe iedere situatie moet verlopen. Dat kan zichtbaar worden wanneer je:

• Alles zelf wilt bepalen.
• Moeilijk kunt delegeren.
• Voortdurend wilt controleren wat anderen doen.
• Weinig ruimte laat voor een andere aanpak.
• Fouten van anderen moeilijk verdraagt.
• Steeds de regie terugpakt.
• Onzeker wordt wanneer je niet precies weet hoe iets afloopt.
• Verantwoordelijkheid geeft, maar de beslissingen toch zelf blijft nemen.

Zelfsturing gaat over leidinggeven aan jezelf. Controledrang begint wanneer je ook alles om je heen wilt beheersen. Het lastige is dat controle vaak wordt gepresenteerd als verantwoordelijkheid. Maar verantwoordelijkheid nemen betekent niet dat je alles zelf moet vasthouden. Het betekent ook dat je heldere afspraken maakt, vertrouwen geeft en anderen hun eigen aandeel laat dragen.

Wanneer verandert invloed in macht of dominantie?

Ook de behoefte aan invloed kan doorslaan. Je wilt dan niet alleen dat jouw stem meetelt, maar dat jouw stem uiteindelijk altijd doorslaggevend is. Dat kan leiden tot:

• Altijd het laatste woord willen hebben.
• Jouw mening als de enige juiste visie presenteren.
• Anderen overrulen.
• Alleen luisteren wanneer mensen het met jou eens zijn.
• Tegenspraak als lastig of bedreigend ervaren.
• Jouw positie gebruiken om besluiten af te dwingen.
• Anderen onvoldoende inspraak geven.
• De ruimte van anderen beperken.

Invloed verandert dan in dominantie of ongezonde macht. De behoefte wordt niet langer op een evenwichtige manier vervuld, maar gaat ten koste van de zelfsturing van andere mensen. Wie zelf behoefte heeft aan invloed, moet ook bereid zijn invloed aan anderen te geven.

Hoe ontwikkel je gezonde zelfsturing?

Gezonde zelfsturing betekent dat je verantwoordelijkheid neemt voor wat van jou is, zonder te proberen alles wat buiten jou ligt te beheersen. Je kunt gezonde zelfsturing ontwikkelen door:

• Duidelijk te bepalen waarvoor jij verantwoordelijk bent.
• Bewuste keuzes te maken in plaats van alleen af te wachten.
• Te benoemen wat je nodig hebt om jouw verantwoordelijkheid te dragen.
• Om heldere doelen en kaders te vragen.
• Initiatief te nemen waar dat mogelijk is.
• De gevolgen van jouw keuzes te aanvaarden.
• Hulp of afstemming te vragen wanneer dat nodig is.
• Los te laten wat niet binnen jouw invloed ligt.
• Anderen ook ruimte te geven voor hun keuzes en verantwoordelijkheid.

Zelfsturing betekent niet dat je alles alleen doet. Het betekent dat je verantwoordelijkheid neemt voor jouw aandeel. Daarbij hoort ook dat je onderscheid maakt tussen toestemming vragen en afstemmen. Soms wacht je op toestemming terwijl je binnen jouw verantwoordelijkheid al een keuze kunt maken. In andere situaties is afstemming juist noodzakelijk omdat jouw keuze ook anderen raakt.

Hoe geef je medewerkers invloed en zelfsturing?

Zelfsturing binnen teams betekent niet dat iedereen zomaar zijn eigen gang gaat. Medewerkers hebben duidelijkheid nodig over doelen, verantwoordelijkheden, bevoegdheden en grenzen. Zelfsturing zonder kaders geeft onduidelijkheid. Kaders zonder handelingsruimte geven machteloosheid. Als leidinggevende kun je medewerkers invloed en zelfsturing geven door:

• Duidelijke doelen en kaders te stellen.
• Helder te maken waarover iemand zelf mag beslissen.
• Medewerkers vroegtijdig bij besluiten te betrekken.
• Te luisteren voordat het besluit al volledig vaststaat.
• Hun vakkennis en ervaring werkelijk te benutten.
• Verantwoordelijkheid én passende bevoegdheden te geven.
• Te voorkomen dat inspraak alleen voor de vorm wordt georganiseerd.
• Terug te koppelen wat met hun ideeën en signalen is gedaan.
• Te accepteren dat verschillende medewerkers een andere aanpak kunnen kiezen.

Schijninspraak is schadelijk. Wanneer medewerkers om hun mening wordt gevraagd terwijl het besluit al vaststaat, ervaren zij geen invloed maar manipulatie. Dat schaadt het vertrouwen en vermindert de betrokkenheid. De kunst is niet om medewerkers volledig vrij te laten. De kunst is om duidelijk te maken waar hun verantwoordelijkheid en beslisruimte beginnen en eindigen. Wanneer je medewerkers ruimte geeft om hun kennis, ervaring en inzicht te gebruiken, vergroot je niet alleen hun betrokkenheid. Je doet ook een beroep op hun volwassenheid, verantwoordelijkheid en vakmanschap.

Veelgestelde vragen over invloed en zelfsturing

Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen over regie, inspraak, verantwoordelijkheid en de grenzen van jouw invloed.

Is behoefte aan invloed hetzelfde als dominant zijn?

Nee. Behoefte aan invloed betekent dat je wilt ervaren dat jouw stem en bijdrage meetellen. Dominantie ontstaat wanneer je anderen te weinig ruimte geeft en steeds probeert jouw wil door te drukken.

Waarom raak je gefrustreerd als anderen voor jou beslissen?

Omdat besluiten van anderen jouw behoefte aan regie, betrokkenheid en serieus genomen worden kunnen raken. Vooral wanneer het besluit direct gevolgen voor jou heeft en je vooraf niet bent gehoord, kan machteloosheid ontstaan.

Kun je zelfsturing hebben binnen vaste regels?

Ja. Zelfsturing betekent niet dat er geen regels of kaders zijn. Het betekent dat je binnen die kaders ruimte hebt om zelfstandig keuzes te maken over jouw aanpak, prioriteiten en verantwoordelijkheid.

Hoe geef je invloed zonder dat iedereen zijn eigen gang gaat?

Door vooraf duidelijke doelen, verantwoordelijkheden en grenzen af te spreken. Binnen die kaders geef je ruimte voor eigen keuzes. Zo ontstaat geen grenzeloze vrijheid, maar begrensde beslisruimte.

Wat kun je doen wanneer je nauwelijks invloed hebt?

Onderzoek eerst waarop je nog wel invloed hebt. Benoem vervolgens concreet bij welke besluiten je betrokken wilt worden en welke verantwoordelijkheid je kunt dragen. Soms kun je jouw invloed vergroten door initiatief te nemen. In andere situaties moet je erkennen dat de beslisruimte structureel beperkt is.