home / persoonlijke ontwikkeling / persoonlijk ontwikkeltraject / willen kunnen zijn / zijn / kiezen voor jezelf

Kiezen voor jezelf: hoe doe je dat?

Kiezen voor jezelf is zo'n uitdrukking die te weinig zegt wanneer je er geen uitleg bij geeft. Iemand zei eens tegen mij: 'Ik heb er helemaal niets mee. Ik associeer het louter met een egoïstische instelling.' Dat maakt meteen duidelijk dat mensen heel verschillend naar kiezen voor jezelf kijken. Voor mij betekent het niet automatisch dat je weggaat, stopt of jouw zin doordrijft. Het gaat erom dat je jezelf hoort, begrijpt wat voor jou werkelijk belangrijk is en een keuze kunt maken waar je innerlijk achter staat. Dit artikel schreef ik in de serie Groei, ontwikkeling en wording. Het is een verdieping op zelfontplooiing en zelfontwikkeling, omdat ontwikkelen ook betekent dat je steeds bewuster leert kiezen wat werkelijk bij jou past.

Welke stem volg je als plicht en verlangen botsen?

Bij moeilijke keuzes hoor je vaak meerdere stemmen tegelijk. Wat wil ik zelf? Wat heeft de ander nodig? Wat hoort volgens mij? Wat verwachten mijn kinderen, mijn partner, mijn ouders of mijn omgeving? Wat vind ik verantwoord? En wat zegt mijn gevoel? Zeker wanneer je zorgzaam, loyaal of verantwoordelijk bent, kan de stem van de ander veel harder klinken dan jouw eigen stem.

Daar komt nog iets bij. Niet alles wat als plicht voelt, is werkelijk een plicht. Soms gaat het om verwachtingen die je ooit hebt overgenomen. Misschien heb je geleerd dat je altijd eerst voor de ander moet zorgen, dat je niemand teleur mag stellen of dat voor jezelf kiezen egoïstisch is. Dan wordt een moeilijke keuze niet alleen een afweging tussen twee mogelijkheden, maar ook een confrontatie met alles wat jij vindt dat je behoort te doen.

Dat betekent niet dat jouw verlangen altijd moet winnen. Soms kies je bewust voor verantwoordelijkheid, trouw of zorg voor een ander. Maar dan is het belangrijk dat het werkelijk jouw keuze is en niet alleen een automatisch antwoord op schuldgevoel, angst voor afwijzing of de verwachting dat jij jezelf altijd op de tweede plaats zet.

Innerlijke vrede en rust

Ik denk dat kiezen voor jezelf niet in de eerste plaats te maken heeft met welke keuze jij maakt. Het gaat erom dat je innerlijke rust kunt krijgen over de beslissing die je neemt. Het gaat erom dat je innerlijke vrede ervaart nadat je bij jezelf en bij jouw geweten te rade bent gegaan. Hoe groot de pijn ook is en hoe moeilijk de keuze ook zal zijn, de vraag is of jij er werkelijk achter kunt staan.

Dat betekent niet dat een goede keuze altijd prettig voelt. Je kunt verdriet hebben en toch weten dat een beslissing klopt. Je kunt iemand teleurstellen en toch innerlijk weten dat je niet anders kunt. Andersom kun je ook ergens voor kiezen wat aan de buitenkant verstandig of sociaal wenselijk lijkt, terwijl er vanbinnen steeds meer onrust ontstaat. Innerlijke vrede betekent voor mij daarom niet dat alle spanning verdwenen is. Het betekent dat je, ondanks de pijn of onzekerheid, niet voortdurend tegen jouw eigen beslissing hoeft te vechten.

Kiezen voor jezelf kan ook betekenen dat je blijft

Dat vind ik belangrijk om te benoemen. Kiezen voor jezelf wordt nogal eens uitgelegd als: weggaan, stoppen, grenzen trekken, jouw baan opzeggen of eindelijk nee zeggen. Maar soms kies je juist voor jezelf door te blijven. Misschien besluit Wilma na alles onderzocht te hebben dat zij bij haar zieke man wil blijven. Niet omdat het moet, niet omdat de omgeving dat van haar verwacht en niet omdat ze bang is voor het oordeel van anderen, maar omdat zij daar zelf achter staat. Dan is blijven net zo goed een keuze voor zichzelf.

Andersom kan stoppen juist voortkomen uit vluchten. Je kunt ontslag nemen omdat je een conflict niet wilt aangaan. Je kunt een relatie beëindigen omdat nabijheid spannend wordt. Je kunt ergens nee tegen zeggen omdat je bang bent om te falen. De buitenkant van een keuze vertelt dus lang niet altijd wat er vanbinnen gebeurt. Kiezen voor jezelf vraagt dat je onderzoekt waarom jij kiest zoals je kiest.

Eigen behoeften

Kiezen voor jezelf is ook luisteren naar jouw eigen behoeften. Primair moet je jouw eigen behoeften serieus nemen. Zonder behoeften te vervullen kun je hier niet leven. Ademhalen kun je ook niet voor de buurman, dat moet hij zelf doen. Wij hebben vooral geleerd om de behoeften van de ander eerst te vervullen. In het bedrijfsleven heet dat klantgerichtheid en in de kerk noemen ze het naastenliefde. Eerst de zorg voor de ander en dan de zorg voor jezelf. En anders wordt het al snel als egoïsme gezien.

Ik denk dat zorgen voor de ander uiteindelijk alleen goed lukt wanneer je ook voor jezelf zorgt. Wanneer jij structureel voorbijgaat aan rust, veiligheid, autonomie, waardering, verbinding of andere behoeften die voor jou belangrijk zijn, betaal je daar ergens een prijs voor. Je kunt vermoeid raken, verbitterd worden of steeds meer het gevoel krijgen dat jouw leven voornamelijk door anderen wordt bepaald. Een ander liefhebben en voor een ander zorgen hoeft niet te betekenen dat jijzelf uit beeld verdwijnt.

De keuze voor jezelf

De keuze voor jezelf houdt in dat je jezelf hoort, verstaat en begrijpt. Het is in diepe zin begrijpen wat je nodig hebt in dit leven. En dan doel ik niet alleen op fysiek welzijn zoals eten, drinken, bewegen en slapen, maar ook op jouw geestelijk welbevinden. Ook jij hebt geestelijke voeding nodig. Wie inspireert jou? Wie zet jou in beweging? Waardoor kom jij tot rust? Waar krijg je ruimte om jezelf te zijn? Wat geeft betekenis aan jouw leven?

Dat zijn niet alleen interessante vragen voor een rustig moment op zondagmiddag. Ze krijgen betekenis wanneer je ze betrekt op jouw daadwerkelijke keuzes. Aan wie geef je jouw tijd? Waar steek je jouw energie in? Welke relaties onderhoud je? Welk werk doe je? Waar zeg je ja tegen terwijl je eigenlijk nee voelt? En waar zeg je misschien nee tegen iets waar je diep vanbinnen juist naar verlangt?

En de ander dan?

Kiezen voor jezelf wil niet zeggen dat je anderen uitsluit of buitensluit. Het betekent niet dat jij op het eiland 'Alleenrecht' gaat wonen. Voor jezelf kiezen is iets anders dan alleen maar met jezelf rekening houden. In een relatie, gezin, vriendschap of samenwerking hebben jouw keuzes natuurlijk invloed op andere mensen. Hun behoeften en gevoelens verdwijnen niet omdat jij besluit jezelf serieus te nemen.

Kiezen voor jezelf is daarom ook delen met de ander. Vertellen wat jij nodig hebt, horen wat de ander nodig heeft en onderzoeken waar jullie elkaar kunnen vinden. En vooral met iemand die net als jij verantwoordelijkheid neemt voor zijn of haar eigen behoeften kan een gelijkwaardige relatie ontstaan. Dan hoeft de een zichzelf niet voortdurend op te offeren om de ander overeind te houden.

Een keuze wordt pas van jou als je de gevolgen draagt

Voor jezelf kiezen gaat niet alleen over vrijheid. Het gaat ook over verantwoordelijkheid. Iedere wezenlijke keuze heeft gevolgen. Wanneer je blijft, heeft dat gevolgen. Wanneer je weggaat ook. Wanneer je nee zegt, kan iemand teleurgesteld zijn. Wanneer je ja zegt, lever je misschien tijd of ruimte in. Je kunt niet altijd kiezen zonder iets op te geven.

Daarom hoort bij kiezen voor jezelf ook dat je niet voortdurend de ander verantwoordelijk maakt voor de consequenties van jouw beslissing. Als jij een andere koers kiest, zul je moeten verdragen dat niet iedereen dat begrijpt. Misschien ontstaat er verdriet, kritiek of afstand. Dat maakt jouw keuze niet automatisch verkeerd. Maar het betekent wel dat je bereid moet zijn om te dragen wat jouw keuze met zich meebrengt.

Voor mij wordt een keuze juist daardoor volwassen. Niet: ik doe waar ik zin in heb en de rest zoekt het maar uit. Maar: ik heb onderzocht wat voor mij klopt, ik heb de belangen van anderen serieus genomen, ik heb bij mezelf te rade gegaan en ik neem verantwoordelijkheid voor de beslissing die ik vervolgens neem. Dat is iets heel anders dan egoïsme.

Veelgestelde vragen over kiezen voor jezelf

Kiezen voor jezelf roept gemakkelijk vragen op over egoïsme, schuldgevoel, twijfel en verantwoordelijkheid. De volgende vragen helpen om scherper te krijgen wat voor jezelf kiezen wel en niet betekent.

Is kiezen voor jezelf egoïstisch?

Nee, niet automatisch. Egoïsme betekent dat jouw eigen belang zo centraal komt te staan dat de ander uit beeld raakt. Voor jezelf kiezen betekent dat jouw behoeften, waarden en grenzen net zo goed meetellen. Je kunt jezelf serieus nemen en tegelijkertijd rekening houden met andere mensen.

Hoe weet je of een keuze werkelijk bij jou past?

Daar bestaat geen eenvoudige test voor. Je kunt onderzoeken wat je nodig hebt, welke waarden voor jou belangrijk zijn, wat jouw motieven zijn en welke consequenties je bereid bent te dragen. Soms merk je dat er ondanks spanning toch een bepaalde innerlijke helderheid ontstaat.

Waarom voel je je schuldig als je voor jezelf kiest?

Omdat je misschien hebt geleerd dat zorgen voor jezelf ten koste gaat van anderen. Schuldgevoel kan ook ontstaan wanneer iemand teleurgesteld is door jouw keuze. Het gevoel zelf bewijst niet dat je iets verkeerd doet. Het is wel zinvol om te onderzoeken waar dat schuldgevoel vandaan komt.

Kun je voor jezelf kiezen en toch rekening houden met anderen?

Ja. Dat is juist vaak de volwassen vorm ervan. Je kunt duidelijk maken wat jij nodig hebt, luisteren naar wat de ander nodig heeft en daarna een keuze maken. Rekening houden met iemand anders is iets anders dan jezelf voortdurend wegcijferen.

Wat als je na een keuze toch blijft twijfelen?

Twijfel betekent niet automatisch dat je verkeerd gekozen hebt. Bij belangrijke beslissingen kun je ook rouwen om de mogelijkheid die je niet gekozen hebt. Soms heeft een keuze tijd nodig om te bezinken. Blijft de twijfel aanhouden, onderzoek dan opnieuw waarop jouw beslissing gebaseerd was en wat je inmiddels hebt ervaren.