home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / zelfmanagement

Zelfmanagement: leidinggeven aan jezelf

Zelfmanagement kun je leren. Ik heb heel veel geschreven over timemanagement. Toch is dat voor een deel onzin. Immers: je kunt de tijd niet managen. Je kunt wel jezelf managen in de tijd. Dat vraagt om zelfregie. In dit artikel ga ik in op zelfmanagement. Wat is dat precies en hoe houd je regie over jouw tijd, gedrag en keuzes?

Wat vraagt goed zelfmanagement van jou?

Goed zelfmanagement vraagt dat je overzicht houdt, prioriteiten stelt en bewust omgaat met jouw tijd en energie. Je moet niet alleen weten wat je wilt, maar ook keuzes durven maken en daar uitvoering aan geven.

Daarbij hoort dat je grenzen bewaakt, jouw gedrag kunt bijsturen en verantwoordelijkheid neemt voor de gevolgen van jouw handelen. Dat betekent niet dat je alles meteen goed moet doen. Het betekent dat je blijft kijken naar wat werkt en wat niet werkt.

Zelfmanagement vraagt ook dat je kunt reflecteren zonder jezelf af te branden. Je onderzoekt wat er gebeurde, welke keuze je maakte en wat je een volgende keer anders wilt doen. Door bewust keuzes te maken, geef je richting aan jouw gedrag en aan de manier waarop je jouw tijd gebruikt.

Zelfmanagement als vorm van autonomie

Zelfmanagement is een vorm van autonomie. En dat betekent niet: ‘doe maar wat raak’. Dat betekent: ga in eerste instantie nu eens uit van eigen behoeften, wensen en verlangens in plaats van alleen maar rekening te houden met de behoeften van anderen.

Jezelf managen in de tijd

Jezelf managen in de tijd betekent dat je voldoet aan eigen behoeften. Maar ook dat je de balans kent tussen geven en ontvangen, tussen inspanning en ontspanning en tussen privé en werk. Jezelf managen in de tijd betekent ook dat je:

• Overzicht hebt van wat er moet gebeuren.
• Inzicht hebt in wat je wilt bereiken.
• Kunt prioriteren en daar duidelijk over durft te zijn.
• Jouw agenda zo indeelt dat je tijd geeft en vitaliteit ontvangt.
• Focus en concentratie houdt.
• Grip hebt op jouw werk.
• Met grenzen kunt omgaan.

Timemanagement gaat over omgaan met tijd, taken en planning. Zelfmanagement is breder. Het gaat over de manier waarop je jezelf stuurt binnen de tijd die beschikbaar is.

Wanneer lukt zelfmanagement niet?

Zelfmanagement lukt niet goed wanneer je de regie over jouw gedrag steeds buiten jezelf legt. Je past je bijvoorbeeld voortdurend aan anderen aan, geeft anderen de schuld van wat er gebeurt of wacht totdat iemand anders een beslissing voor jou neemt.

Het kan ook de andere kant op gaan. Je betrekt alles op jezelf, voelt je overal verantwoordelijk voor en probeert alles alleen op te lossen. Dan lijkt het alsof je veel regie neemt, maar in werkelijkheid vraag je te veel van jezelf.

Ook gebrek aan overzicht, onduidelijke prioriteiten en moeite met grenzen stellen kunnen ervoor zorgen dat je de regie verliest. Zeker wanneer je onder druk staat, ga je sneller reageren vanuit stress of gewoonte. Juist dan helpt het om stil te staan bij wat er gebeurt en bewust te kiezen wat jouw volgende stap wordt.

Zelfmanagement in moeilijke situaties

In moeilijke situaties is zelfmanagement belangrijk. Dat geldt wanneer je tegenslagen moet incasseren of verwerken. Gebrek aan zelfleiderschap betekent vaak dat je anderen de schuld geeft, beschuldigt of de verantwoordelijkheid buiten jezelf legt. Dat zie ik vaak wanneer mensen in conflictsituaties zijn beland.

Andersom kan ook: je beschuldigt jezelf zodanig dat je alles op jezelf betrekt. Zelfmanagement kent ook zelfreflectie. Maar dan wel op de juiste manier.

Verantwoordelijkheid nemen

In de basis is zelfmanagement ook verantwoordelijkheid nemen:

• Voor jouw eigen leven.
• Voor jouw eigen behoeften en wensen.
• Voor jouw eigen tegenslagen.
• Voor jouw eigen keuzes en de gevolgen daarvan.

Kun je zelfmanagement leren?

Ja, zelfmanagement kun je leren. Dat begint met bewust worden van de momenten waarop je de regie verliest. Misschien stel je keuzes uit, laat je je leiden door de verwachtingen van anderen of reageer je automatisch wanneer je onder druk staat.

Daarna gaat het om oefenen. Je leert patronen herkennen, bewuste keuzes maken, jouw gedrag evalueren en waar nodig bijsturen. Dat lukt meestal niet in één keer. Zelfmanagement ontwikkel je door kleine veranderingen steeds opnieuw toe te passen.

Alleen begrijpen hoe het werkt is niet genoeg. Je moet het ook doen. Dat betekent verantwoordelijkheid nemen, keuzes uitvoeren en blijven onderzoeken wat jou helpt om koers te houden.

Veelgestelde vragen over zelfmanagement

Zelfmanagement gaat verder dan plannen en discipline. Het roept ook vragen op over verantwoordelijkheid, oude patronen en hoeveel je zelf moet oplossen. Hieronder vind je antwoorden op vijf aanvullende vragen.

Wat is het verschil tussen zelfmanagement en zelfdiscipline?

Zelfdiscipline gaat vooral over doen wat nodig is, ook wanneer je daar geen zin in hebt. Zelfmanagement is breder. Het gaat ook over keuzes maken, grenzen bewaken, omgaan met emoties, verantwoordelijkheid nemen en jouw gedrag bijsturen.

Kun je goed zijn in timemanagement en toch moeite hebben met zelfmanagement?

Ja. Je kunt jouw agenda goed organiseren en toch moeite hebben met grenzen stellen, verantwoordelijkheid nemen of omgaan met spanning. Timemanagement is een onderdeel van zelfmanagement, maar zelfmanagement gaat over meer dan tijd en planning.

Wat helpt wanneer je steeds terugvalt in oude patronen?

Begin met herkennen wanneer het patroon ontstaat. Kijk wat eraan voorafgaat en welke behoefte of spanning een rol speelt. Kies daarna één kleine verandering die je kunt oefenen. Terugvallen betekent niet dat je niets hebt geleerd. Het laat zien waar nog aandacht nodig is.

Hoe weet je of je voldoende regie neemt?

Je neemt voldoende regie wanneer je bewust keuzes maakt, verantwoordelijkheid neemt voor jouw gedrag en jezelf kunt bijsturen. Dat betekent niet dat je alles controleert. Het betekent dat je doet wat binnen jouw invloed ligt.

Is zelfmanagement hetzelfde als alles alleen oplossen?

Nee. Goed zelfmanagement betekent ook dat je weet wanneer je hulp, advies of ondersteuning nodig hebt. Verantwoordelijkheid nemen is iets anders dan denken dat je alles alleen moet kunnen.