home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / onafhankelijk

Onafhankelijk is een kwaliteit

Onafhankelijk noem ik een kernwaarde of een kernkwaliteit. In diepe zin betekent dit dat je autonoom bent, zelfstandig, zelfredzaam en op zichzelf staand. Ik leg het ook wel uit als: zonder invloed van iemand. Het is echt een kwaliteit in hoe je op situaties reageert. Binnen de persoonlijke kernkwaliteiten gaat onafhankelijkheid vooral over zelf denken, eigen keuzes maken en je niet klakkeloos laten voorschrijven wat je moet vinden of doen.

Onafhankelijke denkers

Wanneer je een onafhankelijke denker bent, dan ben je in staat om zelf te denken. Je staat wars van aannames en je hebt weinig op met mensen die je wat willen aanpraten. Bij mij thuis hadden we daar een grapje over. Zo van: ‘je moet niet nadenken, je moet denken, want als je nadenkt dan is er ook iemand die jou het denken voor moet doen’. Achter dat grapje zit wel iets wezenlijks: je neemt een mening niet over omdat iemand anders haar met overtuiging verkondigt. Je denkt zelf na, weegt af en komt tot jouw eigen zienswijze.

Wat is het verschil tussen onafhankelijk en autonoom?

Onafhankelijk en autonoom liggen dicht bij elkaar, maar ik zou ze niet helemaal hetzelfde noemen. Bij onafhankelijkheid ligt het accent sterk op zelfstandig kunnen denken en handelen zonder voortdurend sturing, goedkeuring of aansporing van anderen nodig te hebben. Autonomie gaat nog wat sterker over leven en kiezen vanuit jouw eigen waarden, behoeften en innerlijke kompas. In de praktijk kunnen beide kwaliteiten natuurlijk heel goed samengaan.

Ook zelfredzaam zijn ligt in dezelfde hoek, maar daar ligt het accent meer op jezelf kunnen redden en zaken zelfstandig kunnen uitvoeren. Je kunt bijvoorbeeld heel zelfredzaam zijn en toch veel waarde hechten aan de mening van anderen. Onafhankelijkheid gaat juist sterk over wie uiteindelijk jouw denken en keuzes bepaalt.

Zonder invloed van iemand

Onafhankelijk is dus zonder invloed van iemand. Dat betekent ook dat je een hoge mate van zelfmotivatie hebt. Je kunt jezelf aanzetten tot actie, jezelf aanzetten tot het stellen van doelen en bent in staat om jouw doelen te realiseren zonder dat iemand je daartoe steeds moet aanzetten. Dat betekent overigens niet dat niemand invloed op jou mag hebben. Andere mensen kunnen je inspireren, uitdagen of op een ander spoor zetten. Het verschil is dat jij niet automatisch overneemt wat zij zeggen, maar zelf beoordeelt wat je ermee wilt doen.

Onafhankelijk zijn betekent niet dat je niemand nodig hebt

Dat vind ik een belangrijk onderscheid. Je kunt onafhankelijk zijn en tegelijkertijd prima samenwerken, advies vragen of hulp aannemen. Onafhankelijkheid betekent niet dat je alles alleen moet doen en niemand nodig mag hebben. Mensen hebben elkaar nu eenmaal nodig. Het gaat er vooral om dat jouw eigen richting niet volledig afhankelijk wordt van goedkeuring, bevestiging of sturing van anderen.

Juist een onafhankelijk mens kan heel bewust naar anderen luisteren. Je hoeft een andere mening niet als bedreiging te ervaren omdat je uiteindelijk zelf bepaalt wat je ermee doet. Hulp aannemen maakt je dus niet automatisch afhankelijk en samenwerken betekent niet dat je jouw zelfstandigheid opgeeft.

Eigengereid of eigenwijs?

Ik liep met iemand in het bos en ze zei: ‘Ik vind dat jij heel onafhankelijk bent’. Ik vroeg: ‘Bedoel je eigengereid?’ Ze zei: ‘Nee helemaal niet, maar jij hebt gewoon een heel eigen zienswijze’. De valkuil noem ik eigengereidheid of eigenwijsheid. Dat betekent dat je het contact met de omgeving zodanig verliest dat je de aansluiting met anderen gaat missen.

Daar zit volgens mij precies het kantelpunt. Zelfstandig denken is een kwaliteit. Niet meer luisteren omdat jij toch al weet hoe het zit, is iets anders. Wanneer iedere invloed van buitenaf voelt als bemoeienis of wanneer je andere zienswijzen bijna automatisch afwijst, kan jouw onafhankelijkheid doorschieten. Dan wordt jouw eigen weg zo belangrijk dat je niet meer ziet wat anderen misschien terecht aanreiken.

Wat is jouw leerdoel als je onafhankelijk bent?

Het leerdoel is jouw onafhankelijkheid bewaren maar wel blijven openstaan voor andere meningen en zienswijzen. Neem ze tot je en maak er maar een eigen zienswijze van. Dat vind ik eigenlijk een mooie samenvatting. Je hoeft jouw zelfstandigheid niet in te leveren om naar anderen te luisteren. Juist wanneer je stevig genoeg in jouw eigen denken staat, kun je andere perspectieven onderzoeken zonder dat je ze klakkeloos hoeft over te nemen.

Waar erger je je aan als je onafhankelijk bent?

Wat jouw allergie is, vind ik niet moeilijk om te raden. Je hebt weinig op met degene die klakkeloos achter iedere mening aanrent. Je hebt weinig respect voor mensen die als een grijze muis met iedereen meepraten. Het kan jou irriteren wanneer mensen zo volgzaam zijn als een schaap en zonder zelf na te denken dingen overnemen. Waarschijnlijk vraag jij je dan af: wat vind je nu eigenlijk zelf?

Toch zit ook daar een aandachtspunt. Iemand die rekening houdt met anderen of meegaat in een gezamenlijk besluit is niet automatisch afhankelijk of zonder eigen mening. Soms kiest iemand heel bewust voor samenwerking of aanpassing. Onafhankelijkheid hoeft dus niet te betekenen dat je altijd jouw eigen koers tegenover die van anderen moet zetten.

Is onafhankelijkheid voor jou een uitdaging?

Misschien herken je jezelf juist aan de andere kant. Je vraagt vaak wat anderen ervan vinden voordat je zelf een keuze maakt, zoekt veel bevestiging of vindt het lastig om een afwijkende mening vast te houden wanneer jouw omgeving anders denkt. Misschien wacht je ook gemakkelijk tot iemand anders richting geeft of je aanspoort om in beweging te komen. Dan kan onafhankelijkheid voor jou een uitdaging zijn.

Onafhankelijker worden betekent niet dat je ineens niemand meer moet raadplegen. Het gaat erom dat je jouw eigen stem meer gewicht geeft. Vraag jezelf eerst eens af wat jij zelf vindt voordat je naar de mening van anderen vraagt. Neem een besluit zonder vooraf bij iedereen goedkeuring te zoeken. En merk eens op hoe snel je een overtuiging loslaat zodra iemand anders met meer stelligheid spreekt. Zo ontwikkel je stap voor stap meer vertrouwen in jouw eigen denken en keuzes.

Welke ontwikkeldoelen passen bij onafhankelijkheid?

Wanneer onafhankelijkheid sterk bij jou past, hoef je jouw zelfstandigheid en eigen zienswijze niet kwijt te raken. De ontwikkeling zit vooral in open blijven staan voor andere mensen zonder jouw eigen koers uit handen te geven.

• Andere meningen serieus onderzoeken zonder ze automatisch over te nemen of af te wijzen.
• Jouw zelfstandigheid combineren met samenwerking, hulp aannemen en verbinding met anderen.
• Blijven toetsen of jouw eigen koers nog een bewuste keuze is en niet is doorgeschoten naar eigenwijsheid of eigengereidheid.

Veelgestelde vragen over onafhankelijkheid

Onafhankelijkheid wordt gemakkelijk verward met alles alleen willen doen of geen rekening houden met anderen. Maar zelfstandig denken en handelen kan juist heel goed samengaan met samenwerking en verbinding. Daarom nog vijf vragen die bij deze kwaliteit passen.

Kun je onafhankelijk zijn en toch graag advies vragen?

Ja. Advies vragen betekent niet dat je de beslissing uit handen geeft. Je kunt juist verschillende zienswijzen verzamelen, daarover nadenken en vervolgens zelf bepalen welke keuze bij jou past. Het verschil zit in luisteren naar advies of afhankelijk worden van de goedkeuring van degene die het advies geeft.

Waarom kan onafhankelijkheid soms koppig overkomen?

Omdat je niet gemakkelijk meegaat alleen omdat anderen iets vinden. Dat kan voor de buitenwereld stevig of eigenzinnig lijken. Het wordt pas werkelijk koppig wanneer je niet meer bereid bent om goede argumenten te onderzoeken en jouw standpunt bij te stellen wanneer daar aanleiding voor is.

Kun je onafhankelijk zijn binnen een team?

Zeker. Een team heeft juist ook mensen nodig die zelfstandig blijven denken en niet automatisch met de meerderheid meegaan. Onafhankelijkheid wordt pas lastig wanneer je ieder gezamenlijk besluit ervaart als aantasting van jouw vrijheid of wanneer samenwerken vooral betekent dat anderen zich aan jouw koers moeten aanpassen.

Waarom hebben onafhankelijke mensen soms moeite met controle?

Omdat veel controle kan voelen alsof iemand anders bepaalt hoe jij moet denken of handelen. Zeker wanneer je gewend bent zelf richting te geven, kan voortdurend toezicht of gedetailleerde aansturing snel benauwend voelen. Toch hoeft iedere afspraak of vorm van afstemming natuurlijk geen beperking van jouw onafhankelijkheid te zijn.

Wanneer wordt onafhankelijkheid afstand houden?

Wanneer zelfstandig zijn langzaam verandert in niemand toelaten, geen hulp willen aannemen of jezelf afsluiten voor invloed en betrokkenheid van anderen. Onafhankelijkheid hoeft verbinding niet in de weg te staan. Je kunt heel goed jouw eigen koers varen en tegelijkertijd mensen dichtbij laten komen.