home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / moedig durf / roekeloos overmoedig

Roekeloos of overmoedig?

Ben je soms roekeloos of overmoedig? Past dat bij je? Roekeloosheid kan ontstaan wanneer jouw kernkwaliteit moed, durf en lef te ver doorschiet. Je durft risico te nemen en laat je niet snel tegenhouden door angst, maar wanneer je de mogelijke gevolgen onvoldoende meeweegt kan moed veranderen in overmoed. In dit artikel leg ik uit wat roekeloosheid of overmoedigheid is.

Ik maak vaak onderscheid tussen morele of mentale overmoed en fysieke overmoedigheid. Ik weet dat je het een niet altijd kunt loskoppelen van het ander. Mentale of morele overmoed is onbezonnen omgaan met goede naam en faam. Je gaat mentale risico's aan die je niet goed hebt overzien. Bij fysieke roekeloosheid riskeer je fysieke bedreiging of fysiek letsel. Je kunt dus roekeloos zijn in het verkeer, maar je kunt ook roekeloos omgaan met je geld. Goed om eerst uit te leggen wat roekeloosheid eigenlijk is.

Wanneer slaat moed door in roekeloosheid?

Moed helpt je om iets te doen ondanks spanning, onzekerheid of risico. Je laat je niet bij voorbaat tegenhouden door wat er mis zou kunnen gaan. Dat is iets anders dan doen alsof er helemaal geen risico bestaat. Bij roekeloosheid wordt jouw bereidheid om te handelen zo groot dat je onvoldoende onderzoekt wat de gevolgen kunnen zijn, of dat je signalen die tot voorzichtigheid zouden moeten leiden te gemakkelijk terzijde schuift.

Een bruikbare vraag is daarom: heb ik bewust een risico genomen of heb ik het risico nauwelijks bekeken? In het eerste geval kan er nog steeds sprake zijn van moed. In het tweede geval kom je sneller terecht bij onbezonnen en ondoordacht handelen. Lef betekent namelijk niet dat je zonder nadenken moet springen.

Valkuil of allergie?

Roekeloosheid noem ik een valkuil. Maar lees goed: het kan een valkuil zijn. En dan verras ik je: er hoort namelijk een kernkwaliteit bij. Welke? Moedig zijn, durf en lef. Wanneer jij daarin doorschiet, neem je misschien grotere risico's dan verstandig is of vertrouw je te sterk op een goede afloop.

Roekeloosheid kan ook een allergie zijn. Dan ergert het jou wanneer mensen doldrieste dingen doen en ligt er juist een andere kwaliteit bij jou. Dan ben je bedachtzaam, doordacht en weloverwogen. Zie je het verschil? Dezelfde eigenschap die voor de een een persoonlijke valkuil is, kan bij een ander gedrag zijn waar hij zich juist enorm aan ergert.

Wat zijn de gevolgen van roekeloosheid?

Roekeloosheid wordt vooral een probleem wanneer je de prijs van jouw keuze pas ziet nadat je hebt gehandeld. Dat kan fysiek zijn, bijvoorbeeld wanneer je een gevaar onderschat. Maar het kan ook gaan over geld, werk, relaties of jouw reputatie. Je neemt dan een risico zonder voldoende te hebben onderzocht wat je kunt verliezen wanneer het misgaat.

De gevolgen hoeven bovendien niet alleen bij jou terecht te komen. Een roekeloze beslissing kan ook andere mensen raken wanneer zij afhankelijk zijn van jouw handelen of moeten omgaan met de consequenties ervan. Daarom gaat bedachtzaamheid niet alleen over voorzichtig zijn. Het gaat ook over verantwoordelijkheid nemen voor de mogelijke gevolgen voordat je handelt.

Leerdoel

Wanneer moed en durf jouw kwaliteit zijn, is bedachtzaamheid jouw leerdoel. Je hoeft dus niet voorzichtiger te worden in de zin dat je voortaan ieder risico vermijdt. Sterker nog: wanneer je ieder risico uit de weg gaat, kun je terechtkomen bij risicomijdend gedrag. De kunst is dat je blijft durven en tegelijkertijd leert nadenken over gevolgen, alternatieven en grenzen.

Maar wanneer roekeloosheid juist in jouw allergie zit, ligt het anders. Dan is bedachtzaamheid wellicht al jouw kwaliteit en kunnen moed, durf en lef juist jouw leerdoel zijn. Je hoeft dan niet nog langer na te denken, maar mag soms leren om ondanks onzekerheid toch de stap te zetten.

Hoe word je bedachtzamer zonder je lef te verliezen?

Bedachtzamer worden betekent niet dat je eerst ieder risico moet uitsluiten voordat je iets doet. Dat zou de andere kant doorschieten. Het gaat erom dat je voldoende weet om bewust te kunnen kiezen. Wat kan er misgaan? Hoe groot zijn de gevolgen wanneer dat gebeurt? Wie raakt mijn keuze nog meer? En kan ik maatregelen nemen waardoor het risico aanvaardbaar wordt? Zulke vragen vertragen je misschien even, maar ze hoeven jouw daadkracht niet weg te nemen.

Juist wanneer moed bij jou past, is het belangrijk dat je jouw lef niet inlevert. Je wilt alleen voorkomen dat snelheid, zelfvertrouwen of zin in avontuur jouw beoordelingsvermogen overnemen. Dan blijft durf een kracht: je ziet het risico, neemt het serieus en kiest vervolgens bewust of je de stap wel of niet zet.

Ontwikkeldoelen bij roekeloosheid en overmoed

Wanneer jouw moed en lef regelmatig doorschieten in roekeloosheid, kunnen deze drie ontwikkeldoelen helpen om risico's bewuster af te wegen zonder jouw daadkracht te verliezen:

• De mogelijke gevolgen van een keuze onderzoeken voordat je handelt.
• Bewuster onderscheid maken tussen een verantwoord risico en onbezonnen gedrag.
• Bedachtzaamheid ontwikkelen zonder angstig of overmatig voorzichtig te worden.

Veelgestelde vragen over roekeloosheid en overmoed

Roekeloosheid wordt gemakkelijk verward met lef, zelfvertrouwen of gewoon bereid zijn om risico's te nemen. Het verschil zit vooral in de manier waarop je het risico beoordeelt voordat je handelt. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen die daarbij kunnen spelen.

Is overmoed hetzelfde als veel zelfvertrouwen?

Nee. Zelfvertrouwen kan je helpen om een moeilijke stap te zetten terwijl je weet dat iets spannend of onzeker is. Bij overmoed kun je jouw eigen mogelijkheden overschatten of onvoldoende rekening houden met wat er mis kan gaan. Veel vertrouwen hebben in jezelf is dus niet automatisch hetzelfde als risico's onderschatten.

Is risico nemen altijd onverstandig?

Nee. Zonder risico zou je veel keuzes nooit kunnen maken. Een nieuwe baan aannemen, een onderneming beginnen of ergens voor gaan zonder dat de uitkomst vaststaat, bevat altijd onzekerheid. Het verschil zit in de vraag of je het risico bewust afweegt of er zonder voldoende nadenken instapt.

Kun je op het ene gebied roekeloos zijn en op het andere juist voorzichtig?

Ja. Misschien neem je gemakkelijk financiële risico's terwijl je fysiek juist heel voorzichtig bent, of durf je beroepsmatig veel maar ben je in andere situaties terughoudend. Het is daarom nuttiger om te onderzoeken wanneer jouw overmoed zichtbaar wordt dan jezelf simpelweg als roekeloos persoon te bestempelen.

Kun je zelf moeilijk merken dat je overmoedig bent?

Dat kan. Voor jou kan een keuze voelen als dapper, ondernemend of logisch terwijl iemand anders vooral het risico ziet dat jij nauwelijks hebt meegenomen. Feedback van anderen hoeft niet automatisch te betekenen dat zij gelijk hebben, maar kan wel aanleiding zijn om opnieuw naar jouw afweging te kijken.

Wat is het verschil tussen lef en impulsiviteit?

Lef betekent dat je iets durft ondanks spanning of risico. Bij impulsiviteit ligt de nadruk meer op snel reageren zonder veel tijd tussen impuls en handelen. Je kunt dus veel lef hebben zonder impulsief te zijn wanneer je eerst nadenkt en daarna bewust besluit om toch de stap te zetten.