home / persoonlijke ontwikkeling / kernkwaliteiten / eerlijk / liegen bedriegen

Liegen en bedriegen

Liegen en leugenaars, bedriegen en bedriegers: heb je er een hekel aan? In dit artikel ga ik in op wat liegen en bedriegen is, maar ook de vraag waarom het je irriteert komt aan de orde. Wanneer eerlijk zijn en eerlijkheid belangrijke kwaliteiten of waarden voor jou zijn, kan het behoorlijk schuren wanneer een ander bewust de waarheid verdraait, informatie achterhoudt of jou probeert te misleiden.

Daarmee ligt liegen en bedriegen dicht bij achterbaks gedrag. Toch is er verschil. Bij achterbaks gedrag ligt het accent sterk op stiekem handelen en verborgen bedoelingen. Bij liegen ligt de kern vooral in het bewust onjuist voorstellen van wat waar is.

Wanneer is iets een leugen en wanneer een vergissing?

Niet iedere onjuiste uitspraak is meteen een leugen. Je kunt iets verkeerd hebben onthouden, verkeerde informatie hebben gekregen of oprecht denken dat jouw verhaal klopt. Bij liegen speelt juist mee dat iemand weet of beseft dat wat hij vertelt niet overeenkomt met de werkelijkheid en het toch als waarheid presenteert. Dat verschil is belangrijk voordat je iemand van liegen beschuldigt.

Ook een halve waarheid kan ingewikkeld zijn. Niet alles vertellen is namelijk niet automatisch liegen. Soms hoef je bepaalde informatie niet te delen of wil je discreet met vertrouwelijke informatie omgaan. Het wordt iets anders wanneer je bewust precies dat deel weglaat waardoor de ander een verkeerde voorstelling van zaken krijgt. Dan gebruik je de halve waarheid om te misleiden.

Waarom liegen mensen eigenlijk?

Ik noem een aantal redenen waarom mensen liegen. Ze willen zichzelf bijvoorbeeld bevoordelen door iets aan te prijzen wat in feite niet klopt, in de hoop dat jij het afneemt of aanschaft. Ze doen zich groter, mooier of beter voor dan ze zijn, willen iets gedaan krijgen of proberen jouw instemming te verwerven. Ook kan iemand weigeren verantwoordelijkheid te nemen voor fouten of proberen te profiteren ten koste van jou.

Dat betekent niet dat iedere leugen uit precies hetzelfde motief voortkomt. Soms probeert iemand vooral zichzelf te beschermen, terwijl een ander bewust voordeel zoekt. Maar voor degene die wordt voorgelogen blijft een belangrijke vraag hetzelfde: kan ik erop vertrouwen dat wat jij mij vertelt ook werkelijk klopt?

Leugen en bedrog gaan ver

Weet je dat leugen en bedrog veel verder gaan dan de meeste mensen denken? Het kan zitten in zaken bewust rooskleuriger voorstellen dan ze zijn, onwaarheden vertellen over anderen of over jezelf, informatie verdraaien of jezelf heel anders voordoen dan je werkelijk bent.

Ook schijnheilig gedrag raakt hieraan. Dan gaat het over veinzen, naar de mond praten of jezelf vromer, mooier of beter voordoen dan je bent. Onechtheid en onoprechtheid kunnen daardoor een vorm krijgen waarbij de buitenkant niet meer overeenkomt met wat er werkelijk speelt.

Wolven in schaapskleren: pas op!

Wolven in schaapskleren liegen zelden alleen maar keihard en rechtstreeks. Het kan juist een geniepige manier van misleiden zijn. Iemand doet zich o zo vriendelijk, betrokken of betrouwbaar voor, terwijl er ondertussen andere bedoelingen spelen. Ook slijmen, huichelen en veinzen zijn vormen van onoprechtheid die daarbij kunnen voorkomen.

Juist daardoor kan dit gedrag lastig te herkennen zijn. Wanneer iemand overduidelijk zegt wat niet klopt, kun je dat misschien controleren. Moeilijker wordt het wanneer woorden op zichzelf vriendelijk of geloofwaardig klinken, maar het gedrag erachter steeds niet klopt met wat er wordt gezegd.

Algemeen fatsoen

Liegen en bedriegen horen niet bij de algemene fatsoensnorm. Het wordt in het algemeen afgewezen als verkeerd of fout. Ik hoor daarom ook niet iemand zeggen: 'ik kan heel goed liegen'. Vrijwel iedereen vertelt ongeveer dat hij eerlijk en oprecht is. Zelfs in de bajes zijn de gevangenen eerlijk en oprecht, als je het hun vraagt.

Het kan zelfs zover gaan dat iemand die een ander misleidt zichzelf nog steeds als eerlijk beschouwt. Dan ontstaat zelfbedrog: je maakt jouw eigen gedrag voor jezelf aanvaardbaar door het anders uit te leggen, kleiner te maken of een reden te bedenken waarom het in jouw geval geen echte leugen zou zijn.

Waarom raakt liegen het vertrouwen zo sterk?

Omdat vertrouwen voor een belangrijk deel betekent dat je ervan uitgaat dat wat iemand jou vertelt voldoende overeenkomt met de werkelijkheid. Wanneer je ontdekt dat iemand bewust heeft gelogen, gaat de twijfel daardoor vaak verder dan die ene uitspraak. Je vraagt je opeens af: waarover heeft diegene nog meer niet de waarheid verteld? Welke informatie kan ik nog wel geloven?

Daarom kan één leugen meer schade veroorzaken dan alleen het onderwerp waarover gelogen is. De basis onder het contact wordt onzeker. Zeker wanneer iemand daarna blijft ontkennen, nieuwe verhalen verzint of de feiten opnieuw verdraait, kan het moeilijk worden om het vertrouwen te herstellen.

Hoe ga je om met iemand die tegen je liegt?

Begin niet automatisch met het etiket 'leugenaar'. Benoem liever concreet welke informatie volgens jou niet klopt en waarom. Geef de ander gelegenheid om uit te leggen wat er is gebeurd. Daarmee houd je onderscheid tussen een feitelijke onjuistheid, een vergissing en bewust bedrog. Wanneer blijkt dat iemand werkelijk heeft gelogen, kun je vervolgens bespreken wat dat met jouw vertrouwen doet.

Bij herhaald liegen ligt de vraag anders. Dan hoef je niet eindeloos te proberen de ander tot eerlijkheid te bewegen. Je mag grenzen stellen aan wat je nog gelooft, welke informatie je deelt en hoeveel vertrouwen je iemand geeft. Eerlijkheid betekent immers niet dat je naïef moet zijn. Je kunt open blijven communiceren en tegelijkertijd zorgvuldig omgaan met iemand die herhaaldelijk heeft laten zien dat zijn woorden niet betrouwbaar zijn.

Ontwikkeldoelen wanneer liegen en bedriegen jou sterk raken

Wanneer leugens bij jou veel boosheid, wantrouwen of teleurstelling oproepen, kunnen deze drie ontwikkeldoelen helpen om jouw eerlijkheid te behouden zonder dat jouw allergie het contact volledig gaat bepalen:

• Een vergissing, onduidelijkheid en een bewuste leugen beter van elkaar leren onderscheiden.
• Onjuiste of tegenstrijdige informatie rechtstreeks bespreekbaar maken zonder onmiddellijk de hele persoon te veroordelen.
• Bewuster bepalen wanneer vertrouwen kan worden hersteld en wanneer je juist een duidelijke grens moet stellen.

Veelgestelde vragen over liegen en bedriegen

Rondom liegen spelen vaak vragen over halve waarheden, vertrouwen, verzwijgen en de manier waarop je reageert wanneer je vermoedt dat iemand niet eerlijk tegen je is. Hieronder beantwoord ik vijf aanvullende vragen.

Is iets verzwijgen hetzelfde als liegen?

Niet automatisch. Je hoeft niet altijd alles aan iedereen te vertellen. Het wordt anders wanneer je bewust noodzakelijke informatie weglaat met de bedoeling dat de ander daardoor een verkeerde conclusie trekt. Dan kan verzwijgen onderdeel worden van misleiding.

Is een leugentje om bestwil ook een leugen?

Ook dan vertel je iets wat niet overeenkomt met wat je werkelijk denkt of weet. Het motief kan anders zijn omdat je bijvoorbeeld iemand niet wilt kwetsen, maar daarmee verdwijnt de vraag naar eerlijkheid niet. Juist daarom kan het nuttig zijn om te onderzoeken of tactvol eerlijk zijn ook mogelijk is.

Kun je iemand weer vertrouwen nadat die tegen je heeft gelogen?

Dat kan, maar vertrouwen herstelt meestal niet doordat iemand alleen zegt dat het niet meer zal gebeuren. Het helpt wanneer iemand verantwoordelijkheid neemt, duidelijkheid geeft over wat er is gebeurd en vervolgens langere tijd laat zien dat woorden en gedrag weer met elkaar overeenkomen.

Waarom gaan sommige mensen door met liegen nadat ze betrapt zijn?

Omdat toegeven soms betekent dat iemand ook verantwoordelijkheid moet nemen voor wat hij heeft gedaan. Een nieuwe ontkenning of een nieuw verhaal kan dan aantrekkelijk lijken om onder die consequentie uit te komen. Daarmee wordt de schade aan het vertrouwen vaak alleen maar groter.

Moet je altijd de waarheid zeggen?

Eerlijkheid betekent niet dat je verplicht bent om iedere gedachte of ieder detail met iedereen te delen. Je kunt eerlijk én discreet zijn. De belangrijke vraag is of je bewust een onwaar beeld creëert of dat je terecht besluit bepaalde informatie voor jezelf te houden.