home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / hoofd hart handen / emotionele blokkades

Emotionele blokkades

Emotionele blokkades zijn innerlijke barrières die je belemmeren om jouw gevoelens vrij en volledig te ervaren. Je voelt je nooit voluit blij, verdrietig, boos of bang, omdat er als het ware steeds een rem op jouw emoties zit. Dit artikel schreef ik in de serie over gevoelens toestaan en ervaren. Specifiek behandel ik wat een emotionele blokkade is, hoe zulke blokkades ontstaan, welke gevolgen ze hebben en wat je kunt doen wanneer je dit herkent.

Hoe herken je dat jouw gevoelens worden afgeremd?

Een emotionele blokkade betekent niet altijd dat je helemaal niets voelt. Vaak voel je wel iets, maar krijgt het gevoel niet de ruimte om zich volledig te ontwikkelen. Je houdt jezelf in, redeneert het gevoel weg of schakelt snel over naar controle en beheersing. Je kunt bijvoorbeeld merken dat:

• Je blij bent, maar jouw enthousiasme direct afremt.
• Je verdriet voelt, maar niet kunt huilen.
• Je boos bent, maar jezelf verbiedt om die boosheid te uiten.
• Je angst voelt, maar doet alsof er niets aan de hand is.
• Je geraakt bent, maar snel een grapje maakt.
• Je alles begrijpt, maar nauwelijks ervaart wat een situatie met je doet.
• Je lichaam gespannen is, terwijl je zegt dat het goed met je gaat.

Je gevoelens zijn er dus wel, maar ze krijgen niet de ruimte om volledig te worden beleefd en doorleefd. Soms hangt dat samen met vermijding van emoties en gevoelens. Je hebt dan geleerd om gevoelens af te remmen voordat ze te dichtbij komen.

Hoe ontstaan emotionele blokkades?

Emotionele blokkades ontstaan vaak door ervaringen en overtuigingen die je leren om gevoelens af te remmen, te onderdrukken of niet te vertrouwen. Opvoeding, een gebrek aan veiligheid, aangeleerde patronen en jouw emotionele rugzak kunnen daarin een belangrijke rol spelen.

Welke overtuigingen kunnen gevoelens blokkeren?

Emotionele blokkades ontstaan vaak door boodschappen die je vroeger hebt meegekregen over wat wel en niet mocht worden gevoeld of getoond. Zulke boodschappen kunnen uitgroeien tot overtuigingen die je later automatisch blijft volgen. Zo verloor Saskia als kind een deel van haar enthousiasme, omdat haar uitbundigheid niet op prijs werd gesteld. Wanneer zij blij of levendig was, kreeg zij te horen: "Doe toch niet zo druk, doe eens rustig, praat toch niet zo hard." Daardoor leerde ze om als het ware een dimmer op haar enthousiasme te zetten. De onderliggende boodschap werd: ik mag niet te uitbundig zijn.

Jeroen kreeg iets vergelijkbaars mee over boosheid. Tegen hem werd gezegd: "Doe toch niet zo boos, dat is nergens voor nodig." Hij leerde zichzelf zo goed te beheersen dat hij zijn boosheid uiteindelijk onderdrukte. Wanneer hij voorkomend, rustig en netjes bleef, werd zijn gedrag beloond. De boodschap die hij meenam, was: boosheid is verkeerd en ik moet mezelf beheersen. Ook verdriet kan op die manier worden afgeremd. Misschien kreeg je te horen: "Het is niet anders en het leven gaat verder." Zo leer je om verdriet snel opzij te zetten en door te gaan. Maar verdriet dat geen ruimte krijgt, verdwijnt niet vanzelf. Ik zeg er meteen maar bij: "Waar verdriet zich niet uit in tranen, daar wenen de andere organen." Vroeg of laat krijg je onverwerkt verdriet of uitgestelde rouw op jouw boterham. Op die manier kunnen overtuigingen ontstaan als:

• Je moet jezelf beheersen.
• Boosheid is verkeerd.
• Huilen is zwak.
• Angst is nergens voor nodig.
• Je mag niet te druk of te enthousiast zijn.
• Je moet sterk zijn en doorgaan.

Deze overtuigingen werken later als een innerlijke rem. Zodra een gevoel opkomt, treedt de oude regel in werking. Je tempert jouw blijdschap, slikt jouw boosheid in, houdt jouw tranen tegen of praat jouw angst weg. Zo wordt niet het gevoel zelf het probleem, maar de overtuiging dat het gevoel er niet mag zijn.

Wat gebeurt er wanneer veiligheid en vertrouwen ontbreken?

Wanneer veiligheid en vertrouwen hebben ontbroken in de kinderjaren, kan dat eveneens een emotionele blokkade veroorzaken. Zo vertelde Henk dat er altijd spanning was tussen papa en mama toen hij een jaar of zeven was. Hij voelde de spanning aan en was er bang voor, maar onderdrukte daardoor zijn eigen gevoelens en emoties. Als er ruzie was tussen vader en moeder, ging Henk onder de tafel zitten. En wat dacht je hoe Henk nu reageert wanneer hij spanning voelt in het team waar hij werkt? Juist. Hij gaat niet letterlijk onder de tafel zitten, maar hij vermijdt het conflict en spreekt zich niet uit.

Zo kunnen er tal van levensverhalen zijn waardoor jij jouw boosheid, verdriet, blijdschap en angst niet volledig hebt beleefd. Ernstige incidenten, geschaad vertrouwen, een geliefde die jou al jong is ontvallen, misbruik, verwaarlozing of langdurige spanning kunnen ervoor zorgen dat gevoelens onveilig gaan voelen. De blokkade hielp je dan om te overleven. Je voelde minder, hield jezelf klein of paste je aan. Wat vroeger bescherming bood, kan later echter voorkomen dat je jezelf uitspreekt, grenzen aangeeft en werkelijk contact maakt.

Hoe kunnen aangeleerde patronen emoties blokkeren?

Je kunt verschillende patronen ontwikkelen waarmee je gevoelens en emoties verbergt, afremt of op afstand houdt. Die patronen helpen je om spanning, pijn of onzekerheid niet volledig te hoeven ervaren. Ik noem een paar voorbeelden:

• Verdoving.
• Vermijding.
• Passiviteit en gelatenheid.
• Bevriezing.
• Perfectionisme.

Je kunt jezelf verdoven met drukte, werk, eten, alcohol, sociale media of voortdurend bezig zijn. Je kunt gesprekken vermijden, afwachten of jezelf volledig aanpassen aan anderen. Ook perfectionisme kan een manier zijn om gevoelens buiten de deur te houden. Zolang je alles onder controle probeert te houden, hoef je jouw kwetsbaarheid niet toe te laten.

Welke invloed heeft jouw emotionele rugzak?

Soms hebben papa en mama ook een emotionele blokkade meegekregen van hun vader en moeder. Dat is de rugzak waarmee zij geboren zijn en waarmee jij wellicht ook geboren bent. Er kunnen in een familie patronen bestaan waarin gevoelens niet worden besproken, verdriet wordt ingeslikt en boosheid wordt afgekeurd. Je kunt daardoor overtuigingen en reacties overnemen zonder dat iemand die bewust aan jou heeft geleerd. Wanneer generaties lang niemand gevoelens benoemt of deelt, kan emotionele afstand normaal gaan voelen.

Dat betekent niet dat jouw ouders of grootouders jou bewust iets hebben aangedaan. Vaak droegen zij hun eigen pijn, angsten en blokkades met zich mee. Maar wat niet wordt doorvoeld en verwerkt, kan wel worden doorgegeven.

Waarom beschermt een emotionele blokkade je tegen pijn?

Een emotionele blokkade is in eerste instantie een vorm van bescherming. Wanneer een gevoel te heftig, te pijnlijk of te onveilig is, zet je er als het ware een rem op. Je houdt afstand tot wat jou raakt en probeert zo de controle te behouden. Dat kan tijdelijk helpen. Je kunt doorgaan, functioneren en doen wat nodig is. Maar de bescherming houdt niet alleen de pijn tegen. Ze remt ook vreugde, spontaniteit, liefde, intimiteit en levenslust.

De blokkade wordt daarmee een pantser. Het beschermt jou tegen kwetsing, maar houdt anderen ook buiten. Soms raak je daardoor emotioneel onbeschikbaar. Je bent er wel, maar anderen kunnen moeilijk ervaren wat er werkelijk in jou omgaat.

Wat zijn voorbeelden van emotionele blokkades?

Ik noem wat voorbeelden van emotionele blokkades:

• Angst voor afwijzing kan je blokkeren om relaties aan te gaan. Altijd die angst dat je niet leuk genoeg bent en dat de ander je afwijst om wie je bent.
• Onverwerkt verdriet kan je blokkeren omdat je nooit echt gerouwd hebt en emoties vast blijven zitten in jouw lijf.
• Schuldgevoel of een gevoel van oneindig tekortschieten dat op jouw schouders drukt, als zijnde: "Je was en je bent nooit goed genoeg."
• Trauma’s die emotionele reacties blokkeren of verstoren.
• Onzekerheid en een laag zelfbeeld waardoor je jezelf altijd verdekt opstelt, wegkruipt, niet laat zien en niet laat horen.
• Wrok en het onvermogen om te vergeven, waardoor je de pijn in jouw lijf vasthoudt.
• Verlatingsangst en de angst om alleen achter te blijven of om er alleen voor te staan.
• Verdrongen woede omdat je nooit geleerd hebt jouw boosheid te uiten.
• Emotionele verwaarlozing waardoor jij je minderwaardig of onwaardig voelt door gebrek aan steun in het verleden.
• Emotionele uitputting door langdurige stress of spanning, waardoor je jouw emoties niet meer volledig kunt ervaren.
• Beschadigd vertrouwen, waardoor je altijd in de achterdochtstand staat.
• Angst voor kwetsbaarheid, waardoor je er alles aan doet om jezelf te beschermen.

Fysiek kunnen emotionele blokkades zich uiten in klachten zoals spanning, vermoeidheid, slapeloosheid of chronische pijn. Op mentaal en emotioneel niveau kan het leiden tot somberheid, angst, uitputting of een gevoel van leegte.

Je kunt vervreemden van jouw eigen behoeften en verlangens. Daardoor weet je steeds minder goed wat jij wilt, wat jou raakt of waar jouw grenzen liggen. Ook relaties en persoonlijke groei kunnen hierdoor worden belemmerd.

Hoe kun je een emotionele blokkade doorbreken?

Mocht je dit herkennen, dan ben je al een eind onderweg. Maar het rationeel beredeneren van emotionele blokkades gaat je niet helpen. Integendeel. Dat is juist een patroon dat je in de weg kan staan. Het leven mag beleefd en doorleefd worden, in plaats van dat het beredeneerd moet zijn. Een emotionele blokkade doorbreken betekent niet dat je alle gevoelens in één keer open moet zetten. Wanneer je jezelf jarenlang hebt ingehouden, kan dat veel te groot en onveilig voelen. Begin daarom klein en zorgvuldig. Je kunt bijvoorbeeld:

• Stilstaan bij wat je lichamelijk ervaart.
• Onderzoeken welk gevoel bij die lichamelijke reactie hoort.
• Jouw gevoel benoemen zonder het direct te verklaren.
• Herkennen welke oude overtuiging jouw gevoel afremt.
• Jezelf toestemming geven om verdrietig, boos, bang of blij te zijn.
• Een gevoel delen met iemand bij wie je je veilig voelt.
• Onderzoeken welke behoefte onder jouw gevoel ligt.
• Oefenen met het aangeven van grenzen en verlangens.

Misschien weet je niet goed waar je moet beginnen, omdat je vooral merkt dat er iets vastzit. Dan kan het helpen om te onderzoeken hoe je weer bij jouw gevoel komt. Het doel is niet dat je altijd emotioneel bent. Het doel is dat jouw gevoelens weer mogen meedoen en jou informatie geven over wat er in jou leeft.

Veelgestelde vragen over emotionele blokkades

Hieronder vind je antwoorden op vijf veelgestelde vragen over emotionele blokkades.

Wat is een emotionele blokkade?

Een emotionele blokkade is een innerlijke barrière waardoor je gevoelens niet vrij en volledig kunt ervaren of uiten. Je houdt jezelf in, redeneert emoties weg of voelt dat er steeds een rem op jouw gevoel zit.

Hoe herken je een emotionele blokkade?

Je herkent een emotionele blokkade wanneer je moeite hebt om te huilen, boosheid te uiten, enthousiasme te tonen of te benoemen wat je voelt. Ook lichamelijke spanning, leegte en afstand tot jouw behoeften kunnen signalen zijn.

Hoe ontstaan emotionele blokkades?

Emotionele blokkades kunnen ontstaan door opvoeding, onveiligheid, pijnlijke ervaringen, afwijzing, verlies of overtuigingen zoals dat emoties zwak of ongewenst zijn.

Wat zijn de gevolgen van emotionele blokkades?

Emotionele blokkades kunnen leiden tot spanning, vermoeidheid, oppervlakkige relaties, weinig levenslust, emotionele afstand en vervreemding van jouw eigen gevoelens, behoeften en verlangens.

Hoe kun je een emotionele blokkade doorbreken?

Je kunt een emotionele blokkade stap voor stap doorbreken door lichamelijke signalen op te merken, gevoelens te benoemen, oude overtuigingen te onderzoeken en jouw emoties te delen met iemand bij wie je je veilig voelt.