home / persoonlijke ontwikkeling / autonomie / behoeften / bedreiging behoeften

Bedreigd worden in jouw behoeften: wat doet dat met je?

Wanneer je leert om jouw behoeften te ervaren en er zelf in te voorzien, merk je ook wat er gebeurt wanneer een belangrijke behoefte wordt bedreigd. Een behoefte hoeft nog niet werkelijk weg te vallen. Alleen al de dreiging dat je jouw gezondheid, inkomen, woning, zekerheid, verbondenheid, waardering of vrijheid kunt verliezen, kan veel in je losmaken. Angst, onzekerheid, frustratie, verdriet of boosheid komen naar boven. Je kunt verteerd worden door zorgen, jouw stemming verandert in mineur en de levenslust verdwijnt. Achter die gevoelens zit vaak een behoefte die onder druk staat.

Wanneer jouw basisbehoeften worden bedreigd, raakt dat jouw bestaanszekerheid. Je vraagt je af of je kunt blijven wonen waar je woont, of er voldoende geld is voor eten, energie en vaste lasten en of je jouw gezin kunt onderhouden. Die zorgen blijven niet keurig op de achtergrond. Ze kunnen iedere minuut van de dag door jouw hoofd gaan en jouw leven volledig gaan beheersen.

Wat doet financiële onzekerheid met jouw behoefte aan zekerheid?

Stel dat je ergens werkt en plotseling hoort dat jouw baan op de tocht staat. Misschien volgt er een reorganisatie of krijg je te horen dat ontslag dreigt. Op dat moment wordt jouw behoefte aan zekerheid bedreigd. Meteen komen er vragen. Kan ik mijn hypotheek nog betalen? Vind ik opnieuw werk? Kan ik mijn gezin blijven onderhouden? Hoe lang duurt deze onzekerheid? Gaat het allemaal wel lukken? Je kunt gaan twijfelen aan jezelf en aan jouw toekomst, in paniek raken, boos worden of je machteloos voelen. De bedreiging is op dat moment nog geen daadwerkelijk verlies, maar emotioneel kan zij al wel dezelfde deur openzetten.

Wie niet weet wat er gaat gebeuren, probeert vaak houvast te vinden in gedachten, scenario’s en voorspellingen. Maar juist doordat de uitkomst onzeker is, lukt dat niet altijd. Je hebt maar beperkt invloed op de beslissing van een werkgever, de ontwikkeling van de economie of het moment waarop er duidelijkheid komt. In zo’n situatie kan het helpen om te lezen over omgaan met onzekerheden over werk en toekomst.

Wat gebeurt er wanneer jouw gezondheid wordt bedreigd?

Ik wil ook verlies van gezondheid als bedreiging benoemen. Wanneer je jouw mogelijkheden achteruit ziet gaan, wordt er eveneens aan jouw basisbehoeften getornd. Gezondheid reken ik bij de basisbehoeften. Hoe vaak zeggen mensen niet: ‘Dat is het allerbelangrijkste.’ Wanneer je onverwacht hoort dat je ziek bent of zelfs ernstig ziek bent, wordt niet alleen jouw gezondheid bedreigd. Ook jouw zelfstandigheid, zekerheid, werk, inkomen, vrijheid en toekomstperspectief kunnen onder druk komen te staan.

Een medische uitslag kan jouw leven in één keer op zijn kop zetten. Je weet misschien niet wat jouw lichaam nog kan, welke behandeling volgt, of je kunt blijven werken en hoe jouw toekomst eruitziet. Dat roept gevoelens op van angst, verdriet, boosheid, machteloosheid en onzekerheid. Je neemt afscheid van vanzelfsprekendheden en misschien ook van mogelijkheden die je dacht te hebben. Daarom is omgaan met verlies van gezondheid als rouwproces zo’n wezenlijk onderwerp.

Wat doet bedreiging van jouw sociale behoeften met je?

Je kunt ook worden bedreigd in jouw sociale behoeften. Denk aan jouw behoefte aan liefde, verbinding, contact, aandacht, erbij horen, gehoord worden en geaccepteerd zijn. Wanneer een relatie dreigt te eindigen, een vriendschap verwatert, je wordt buitengesloten of iemand jou negeert, kan dat diep ingrijpen. De pijn zit dan niet alleen in wat de ander doet, maar ook in de behoefte die daardoor onder druk komt te staan.

Bedreiging van verbondenheid kan eenzaamheid, verdriet, onzekerheid, jaloezie of verlatingsangst oproepen. Je kunt je gaan afvragen of je nog wel belangrijk bent voor de ander, of je er nog bij hoort en of je nog geliefd bent. Soms ga je harder trekken aan het contact, jezelf aanpassen of voortdurend bevestiging zoeken. Daarmee probeer je de bedreigde behoefte alsnog veilig te stellen, maar het risico bestaat dat je jezelf daarin steeds verder verliest.

Wat gebeurt er wanneer waardering en erkenning worden bedreigd?

Ook jouw behoefte aan waardering en erkenning kan worden bedreigd. Misschien wordt jouw inzet niet gezien, wordt jouw bijdrage genegeerd of krijg je vooral kritiek. Misschien praat iemand over je heen, word je niet serieus genomen of ervaar je dat jouw mening er niet toe doet. Dat kan boosheid, schaamte, verdriet, frustratie of gevoelens van minderwaardigheid oproepen. Je kunt gaan twijfelen aan jouw capaciteiten en steeds afhankelijker worden van de bevestiging van anderen.

Waardering ontvangen is een menselijke behoefte. Je wilt gehoord en gezien worden en ervaren dat jouw bijdrage ertoe doet. Maar jouw eigenwaarde mag niet volledig afhankelijk worden van wat anderen jou geven. Wanneer alle waardering van buiten moet komen, wordt iedere afwijzing of kritische opmerking een bedreiging voor wie jij denkt te zijn. Juist dan is het belangrijk om onderscheid te maken tussen waardering ontvangen en jouw eigen waarde behouden.

Wat gebeurt er wanneer jouw behoefte aan autonomie wordt bedreigd?

Wanneer een ander steeds voor jou beslist, jouw keuzes beperkt, jou controleert of geen ruimte geeft voor jouw mening, wordt jouw behoefte aan autonomie bedreigd. Dat roept vaak andere gevoelens op dan een bedreiging van veiligheid. Waar bedreiging van zekerheid eerder angst en onrust kan oproepen, leidt bedreiging van autonomie dikwijls tot boosheid, frustratie, machteloosheid of verzet. Je wilt zelf richting geven aan jouw leven en niet voortdurend worden bestuurd door wat een ander bepaalt.

Ook op het werk kan autonomie worden bedreigd. Misschien krijg je geen ruimte om jouw werk op een eigen manier uit te voeren, wordt iedere stap gecontroleerd of worden besluiten genomen zonder dat jij wordt gehoord. Thuis kan hetzelfde gebeuren wanneer een partner, ouder of ander familielid jouw keuzes voortdurend corrigeert of overneemt. De emotionele reactie laat dan zien dat jouw behoefte aan vrijheid, invloed en zelfbeschikking onder druk staat.

Waarom roept iedere bedreigde behoefte andere gevoelens op?

Bedreiging van behoeften leidt tot tal van negatieve gevoelens. Je kunt onzeker worden, aan jezelf of aan de toekomst twijfelen, in paniek raken, somber worden of je schamen voor de situatie waarin je bent terechtgekomen. Je kunt je schuldig voelen, boos worden op jezelf of op anderen, afgunst ervaren omdat anderen het beter lijken te hebben of volledig in verwarring raken. Welke gevoelens ontstaan, hangt samen met wat er voor jou op het spel staat.

• Bedreiging van veiligheid kan angst of paniek oproepen.
• Bedreiging van zekerheid kan twijfel, onrust en machteloosheid oproepen.
• Bedreiging van verbondenheid kan verdriet, eenzaamheid of verlatingsangst oproepen.
• Bedreiging van waardering kan schaamte, boosheid of minderwaardigheid oproepen.
• Bedreiging van autonomie kan frustratie, verzet of machteloosheid oproepen.

Daarom is het belangrijk om niet alleen te vragen wat je voelt, maar ook welke behoefte door de situatie wordt geraakt. In het artikel over hoe behoeften en gevoelens met elkaar samenhangen werk ik die relatie verder uit.

Wat doet langdurige bedreiging met jouw eigenwaarde?

Ik weet wat het is om in mijn basisbehoeften bedreigd te zijn. Ik weet ook wat dit met je doet. Het vreet aan jouw bestaanszekerheid en aan jouw bestaansrecht. Het houdt je iedere minuut van de dag bezig en kan je volledig beheersen. Maatschappelijk is er bovendien meer oog voor je wanneer je het gemaakt hebt. Mensen die het niet gemaakt hebben, zijn minder populair. Wanneer je werk, gezondheid, inkomen of maatschappelijke positie verliest, kan er daarom behoorlijk aan jouw eigenwaarde worden geknaagd.

Pas sprak ik met iemand die ongeveer vijftien jaar geleden in de bijstand was geraakt. Ziekte en psychische problematiek hadden deze jongeman zodanig geraakt dat werken niet mogelijk was. Hij belandde in een goedkope huurwoning en moest rondkomen van een minimuminkomen. Hij zei: ‘Ik verloor bijna alles, behalve mijn eigenwaarde.’ Toen kon ik een traan niet onderdrukken. Ik dacht: ‘Wow, wat een kerel!’ Uitgerekend deze meneer had gespaard om zelf een loopbaantraject te kunnen betalen. Zijn omstandigheden waren beperkt, maar zijn waarde als mens had hij niet weggegeven.

Wat heb ik zelf geleerd van bedreiging en verlies?

Wanneer je alles verliest, is er niets meer. En dat voelt als een dal. Een dal waar je alleen door moet. Natuurlijk zijn er mensen om je heen, maar slechts weinigen begrijpen werkelijk waar dit over gaat. De één refereert nog subtiel aan jouw schuldgevoel met een opmerking als: ‘Je hebt jezelf in de problemen gewerkt.’ De ander zegt: ‘Had je achteraf niet beter…?’ Maar ja, achteraf. Ik heb jarenlang achteraf gewoond in een mooi Drents dorpje. En als je ervan houdt, is het achteraf mooi wonen. Ik zou het nu niet weer opzoeken. ‘Achteraf,’ zei een vrouw, ‘had ik ook wel drie jaar eerder kunnen scheiden.’ Ik zei: ‘Achteraf had je misschien niet moeten trouwen.’ En zo kunnen we doorgaan.

Wat ik geleerd heb, is dat je alleen door het dal moet. Ik weet wat het is wanneer alles je lijkt te ontvallen en de kaarten van jouw leven opnieuw worden geschud. Ik weet hoe diep dat kan gaan en hoeveel pijn dat kan doen. Dat is de donkere zijde. Maar er is ook een andere kant. Je gaat relativeren en anders waarderen. Je gaat anders naar het leven kijken. Een zwerver die jarenlang onder een brug in de stad had geslapen, kreeg de vraag: ‘Hoeveel jaren van uw leven bent u kwijtgeraakt?’ Hij zei: ‘Ik ben niets kwijtgeraakt. Die periode uit mijn leven hoort toch ook bij mij?’ En zo is het. Ook de pijn hoort bij jouw ZIJN. Het heeft je gevormd tot wie jij bent. Het brengt levensdiepte.

Hoe voorkom je dat je ook jezelf verliest?

Ik heb geen praktische tips wanneer jij nu in deze situatie zit. Integendeel. Ik ken jouw situatie niet. Ik weet niet wat er precies wordt bedreigd, hoeveel je al verloren hebt, hoe lang de onzekerheid duurt of hoeveel kracht je op dit moment nog hebt. Daarom ga ik jou geen eenvoudig stappenplan voorschotelen alsof iedere vorm van verlies of bestaansonzekerheid op dezelfde manier kan worden opgelost.

Wat ik je wel wil zeggen is dit: ook al ben je alles kwijt, zorg dat je jezelf niet verliest. Sta op wanneer je daartoe in staat bent. Maak een plan zodra er weer enig overzicht ontstaat. Recht je rug. Geef niet op. Waardering vinden begint met eigenwaarde behouden.

Veelgestelde vragen over bedreigde behoeften

Hieronder beantwoord ik enkele veelgestelde vragen over bedreigde behoeften en de gevoelens die daardoor kunnen ontstaan.

Wanneer wordt een behoefte bedreigd?

Een behoefte wordt bedreigd wanneer je het risico ervaart dat iets wat je nodig hebt wegvalt, wordt beperkt of niet langer veilig is. De dreiging alleen kan al angst, boosheid, verdriet of onzekerheid oproepen.

Welke gevoelens ontstaan bij bedreiging van zekerheid?

Bedreiging van zekerheid kan onrust, angst, twijfel, paniek en machteloosheid oproepen. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer jouw baan, inkomen, woning of gezondheid onzeker wordt.

Waarom word je boos wanneer jouw autonomie wordt bedreigd?

Boosheid kan ontstaan doordat jouw vrijheid, invloed of mogelijkheid om zelf keuzes te maken wordt beperkt. De boosheid signaleert dan dat jouw behoefte aan autonomie onder druk staat.

Hoe hangen bedreigde behoeften en gevoelens samen?

Gevoelens geven informatie over wat er voor jou wordt geraakt. Angst kan wijzen op bedreigde veiligheid, verdriet op bedreigde verbondenheid en boosheid op een bedreigde grens of behoefte aan autonomie.